Rubûbiyyet nasıl gerçekleşir?

Rubûbiyyet, tasavvufî anlayışta Hakk'ın "er-Rabb" isminin kâinattaki işleyişini ve tecellisini ifade eder. Bu, Allah'ın varlıkları terbiye etmesi, yetiştirmesi ve onların ihtiyaçlarını karşılaması anlamına gelir. Rubûbiyyet mertebesi, esmâ mertebesi olarak da bilinir; zira bütün varlıklara verilen isimler bu mertebede zuhur eder¹·². Bu mertebe, aynı zamanda melekût mertebesi olarak da anılır¹.

Rubûbiyyetin gerçekleşmesi iki ana vechede incelenebilir:

1. Rubûbiyyet-i Mutlaka ve Umumi: Bu, Allah'ın âlemler üzerindeki genel ve sınırsız terbiyeciliğidir. O'nun âlemler üzerindeki rubûbiyyeti, mutlak ve umumi bir rubûbiyettir³·⁴. Bu, "âlemlerin Rabbi" ifadesinde de görüldüğü gibi, bütün vücud mertebelerine, yani âlem-i şehâdetten âlem-i ceberûta kadar her şeye şamildir.

2. Rubûbiyyet-i Hâssa ve Mukayyede: Her bir mevcudun, ulûhiyyet mertebesinden aldığı hisse ve nasip, kendi Rabb-i hâssı olan bir isim aracılığıyladır. Bu ismin rubûbiyyeti ise rubûbiyyet-i hâssa ve mukayyededir, yani kayıtlı ve sınırlı bir terbiyeciliktir³·⁴. Her mevcud, rubûbiyyetini esmânın tümünü kapsayan ulûhiyyet mertebesinden alır ve bu aldığı rubûbiyyet-i hâssa, onun kabiliyet ve istidadına uygun olup, mazhar olduğu ism-i hâssa mahsustur⁴. Bu durum, rubûbiyyetin içinde bulunan isimlerin her birinin kendisi için olması gereken bir şeyi istemesiyle açıklanır⁶·⁷. Örneğin, "Mürîd" ismi, murad olunan bir şeyi talep eder⁷.

Rubûbiyyet mertebesi, Rahmâniyyet mertebesinin altında yer alır ve "Nûr"un zuhur mertebesidir⁶. Bu mertebe, kullar ile Allah arasındaki bağlantının sağlandığı bir "arş" hükmündedir⁶. Rubûbiyyet sırrı olan varlığın kendisi ebediyen zail olmaz, çünkü mevcut olanın varlığı ancak Rabb'i iledir⁵.