Salât-ı Dâim kavramının zuhûr ettiği mahaller nelerdir?

Salât-ı Dâim, tasavvufta namazın en yüksek mertebesi olarak kabul edilir ve sâlikin Hakk ile kesintisiz bir irtibat hâlinde olmasını ifade eder⁵. Bu makam, beş vakit farz namazın ötesinde, sâlikin her nefeste Hakk ile bağ kurduğu bir hâldir⁵. Şems-i Tebrîzî'nin ifadesiyle Salât, bütün anları içine alan tek bir "an" ve bütün hareketleri içine alan tek bir "hareket"tir¹·⁶.

Salât-ı Dâim'in zuhur ettiği mahaller, sâlikin idrâk ve müşâhede düzeyine göre farklılık gösterir. Öncelikle, ef'âl âleminde eda edilen beş vakit namaz, Salât-ı Dâim'e geçiş için bir basamak teşkil eder⁷·⁸. Bu fiziksel namaz, Salât-ı Dâim'e ulaşmanın bir gayesidir ve sâlik bu namazı terk etmez, aksine Salât-ı Dâim içinde de sürdürür¹.

İkinci olarak, esmâ âlemindeki zikir ve dua yönlü fiiller veya düşüncelerle kılınan Salât-ı Vustâ (orta namaz), sıfat âlemine geçiş için bir ara namazdır⁷·⁸. Bu mertebe, Salât-ı Dâim'e ulaşmadan önceki berzah yeri olarak tanımlanır⁸.

Salât-ı Dâim'in asıl zuhur ettiği mahal ise sıfat mertebesi ile ulûhiyet hakikatlerinin gerçek tevhid ile yaşandığı yerdir²·⁹. Bu makamda sâlik, bütün mahallerdeki varlığın, gücün ve kudretin tek bir kaynaktan geldiğini, tek bir gücün yönettiğini idrâk eder ve müşâhede eder¹. Salât, bu mertebede sahibinin zâtı ile zuhur ettiği mahaldir; isimleri, sıfatları veya fiilleriyle değil, doğrudan zâtıyla tecellî ettiği yerdir²·⁹. Bu hâl, irfan ehli kâmillerin idrâk edebileceği, Hakk'ın zâtî zuhurunun gerçekleştiği bir birliktelik hâlidir¹⁰.