Sâlik için Niyet ne anlama gelir?

Niyet, tasavvufun temel taşıdır ve sâlikin her amelinde Hakk'a yönelişidir²·⁴. Hadîs-i şerîfteki "ameller niyetlere göredir, herkesin niyeti ne ise karşılığı odur" ifadesi, niyetin İslâm'ın iki sabit metninden biri olduğunu ve amelin ruhu olduğunu vurgular; niyetsiz amel bedensiz ceset gibidir. Sâlikin niyetinin Hak'a yönelik olması esastır; bu, bir işe başlarken kalbin o işin bâtınî gayesine odaklanması anlamına gelir⁴. Niyet, kalbî bir karar olup, dilden söylenen değil, kalpten gelen bir azim ve yöneliştir. Sâlik, bir amele başlamadan önce kalbinde o amelin niyetini şekillendirir ve böylece amel ruh kazanır.

Niyetin farklı türleri vardır: farz, sünnet ve nâfile ibadetler için yapılan niyetler. Ayrıca, günlük amellerde dahi Hak'a yönelme niyeti olan "niyet-i hâs" da bulunur. Örneğin, işrak namazı kılarken "Allah rızası için iki rek'at işrak namazını kılmaya niyet eyledim" denilmesi veya halvete girerken "Allah rızası için halvete niyet eder" ifadesi, niyetin somut örnekleridir⁵·⁶. Sâlikin niyeti hâlis olmalı, yani sadece Hak için olmalıdır; dünyevî bir gayret güden "niyet-i muhtelita"dan kaçınılmalıdır.

Niyet, düşünceden sonra oluşur; düşünce rağbeti, rağbet azmi ve azim de uzuvları harekete geçirir³. Bu sebeple sâlikin, kalbe gelen düşüncelerin mahiyetini murakabe etmesi (kontrol etmesi) gerekir; çünkü iyi düşünceler iyi fiillere, kötü düşünceler kötü fiillere yol açar³. Hâlis bir niyet ve samimi bir zikirle icra edilen zahirî hareketler, kişiyi hakikate ulaştırır ve Hak'tan alıkoyan perdeleri aşma niyetiyle yapılan her adım, bir hakikat yolculuğuna dönüşür⁷. Sâlikin kalbi Hakk'ın nuruyla aydınlandığında, niyetler ilâhî kelâmın yankısına dönüşür ve bu, tevhide dair en derûnî idraktır¹.