Sâlik için Sıfât-ı Zâtiyye ne anlama gelir?

Sâlikin seyr ü sülûkünde Sıfât-ı Zâtiyye'nin idrâki, Hakk'ın mutlak ve aşkın varlığını kavramanın temelini oluşturur. Bu sıfatlar, Hakk'ın zâtına özgü olup, O'nun varlığının zorunluluğunu, başlangıçsızlığını ve sonsuzluğunu ifade eder. Örneğin, Vücud sıfatı, Hakk'ın varlığının zorunlu olduğunu (vücud-ı vâcib) belirtirken, Kıdem O'nun başlangıcı olmadığını, Bekâ ise sonu olmadığını bildirir. Sâlik, bu sıfatları nefiy yoluyla, yani "yok değildir" veya "sonradan değildir" şeklinde idrâk eder. Bu, Hakk'ın zâtının yaratılmışların niteliklerinden münezzeh olduğunu gösteren Muhâlefetün li'l-havâdis (yaratılmışlara benzememek) ve Kıyâm bi-nefsihî (kendi kendine var olmak) sıfatlarıyla pekişir.

Sâlik, tasavvufî yolculuğunda, özellikle tecelliyât-ı zâtiyye ile karşılaştığında, kendi beşerî sıfatlarının fânî olduğunu ve yerini ilâhî sıfatların aldığını deneyimler². Bu durum, sâlikin Hakk'ın zâtına yönelik bir müşâhedeye ulaşmasıyla gerçekleşir. Vahdâniyyet sıfatı, Hakk'ın birliğini ifade eder ve İhlâs Sûresi'nin özeti olarak kabul edilir. Ahadiyyet-i zâtiyyeyi müşâhede eden sâlik, Hakk'ın âlemlerden ganî olan zâtıyla ebeden beraber olur³. Ancak bu birliktelik, sâlikin Hakk'ın "aynı" olması anlamına gelmez; çünkü sıfatlar, akıl mertebesinde birtakım keserâttan ibaret olup, zât-ı ahadiyyette müstehlektir³. Bu, sâlikin zâtî bir mazhariyete ulaşması, ancak sıfatî bir mazhariyette kalmaması demektir³. Zikir pratiklerinde de Vahdet-i Zâtiyye ve Ehadiyyet-i Zâtiyye'nin Vahidiyyet-i sıfatiyye'ye nispeti, bâtın ve bâtınu'l-bâtın mertebelerine işaret eder⁴.