Sâlik Nefs-i emmâre'yi Nefs-i levvâme'den nasıl ayırt eder?
Sâlik, Nefs-i Emmâre ile Nefs-i Levvâme arasındaki farkı, işlediği kötülükler karşısındaki içsel tepkisiyle ayırt eder. Nefs-i Emmâre, kötülüğü kötülük olarak görmeyen, pişmanlık duymayan ve nefsinin emirlerini kendi seçimi sanan en alt mertebedir. Bu mertebede sâlik, günahlarından sonra pişmanlık hissetmez ve kendini kınamaz¹. Buna karşılık Nefs-i Levvâme, günah işledikten sonra pişmanlık duyan, kendini kınayan ve tevbeye yönelen "kınayan nefs" mertebesidir². Sâlik, Nefs-i Emmâre'den Nefs-i Levvâme'ye, yaptığı kötülüklerden rahatsız olmaya başladığı ve bundan kurtulmak istediği zaman adım atmış olur¹.
Detaylı cevap
Nefs-i Emmâre, tasavvufî sülûkun başlangıç noktası olup, sâlikin henüz Hak'tan habersiz olduğu, dünyevî hazlara düşkün ve günahlarından pişmanlık duymadığı bir hâldir. Bu mertebede kişi, nefsinin kötü emirlerini kendi arzusu sanır ve kötülükleri kötülük olarak idrak edemez. Emmâre nefsin alâmetleri arasında Hak'tan habersiz olmak, dünyevî peşinde koşmak, günah sonrası pişmanlık duymamak ve başkalarını suçlamak yer alır. İblis'in bu mertebede sâlik üzerinde şiddetli bir tasarrufu ve hâkimiyeti vardır³·⁴. Nefs-i Emmâre, "vahşi hayvan" ahlâkına sahip olup, insân-ı kâmile tâbi kılınması gereken bir mertebedir⁵·⁶.
Nefs-i Levvâme ise, sâlikin günahlarından sonra pişmanlık duyduğu, kendini kınadığı ve tevbeye yöneldiği ikinci nefs mertebesidir². Bu mertebe, Kur'an'da "lâ uksimu bi'n-nefsi'l-levvâme" (Kıyâme 2) ayetiyle zikredilmiştir². Sâlik, bu mertebede kötülüklerden rahatsız olmaya başlar ve onlardan kurtulma arzusu duyar¹. Levvâme, uyanışın başlangıcı ve iç çatışmanın adıdır; sâlikin Hak ile nefs arasındaki mücâhedesinin ilk sesidir. İblis'in tasarrufu bu mertebede azalmaya başlar³·⁴. Sâlikin Nefs-i Emmâre'den Nefs-i Levvâme'ye geçişi, genellikle bir musîbet, kâmil bir insanla karşılaşma veya bir Kur'an ayetinin kalbi etkilemesiyle gerçekleşen bir "gafletten çıkma" anıdır.
Kaynaklar
Cevap metnindeki ¹ ² ³ numaraları aşağıdaki kaynaklara karşılıktır — her biri kitabın tam sayfasına götürür.
- 1Bakara Dosyası · s.105“Ya ilâhlığını iddia eder nefsi emmârededir, ya da bu ilâhlığından rahatsız olup kurtulmaya çalışır nefsi levvâmededir. şirk koşmaktan rahatsız olmaya başladı mı”Oku
- 2Secde Sûresi · s.98“Nefs-i Levvâme (Kendini Kınayan Nefis) Bu mertebe de Kur'an'da ismiyle açıkça zikredilmiştir. Artık iyiyi ve kötüyü ayırt etmeye başlayan, günah işlediğinde piş”Oku
- 3Bakara Sûresi · s.48“İblisin nefsimizdeki mevcudiyeti emmâre, levvâme, mülhime’nin bir kısmında, emmâre’de iblisin üzerimizde şiddetli tasarrufuve hakimiyeti vardır, levvâme’de bu b”Oku
- 4Haşr Sûresi · s.66“İblisin nefsimizdeki mevcudiyeti emmâre, levvâme, mülhime’nin bir kısmında, emmâre’de iblisin üzerimizde şiddetli tasarrufuve hakimiyeti vardır, levvâme’de bu b”Oku
- 5Her Şey Merkezinde mi? — Hikâye · s.278“Ama yine de yapılması gereken, nefs-i emmare’yi kendi merkezinde (hayvani haz ve acı) bırakmayarak, asıl olan merkeze, yani İnsan-ı Kamil’e tabi kılmaktır.”Oku
- 6Altı Peygamber (Cilt 4) · s.265“Görüldüğü gibi bu ihtiyar zengin adam dünyayı ve nefs-i emmâre’yi temsil etmektedir. Onun varlığı da aynı şeydir yani kaynağı nefs-i emmâre’dir. Ve nefs-i emmâr”Oku
İlgili sorular
Bu cevap, adı geçen eserlerden derlenmiş yapay zekâ destekli bir özettir; dinî hüküm veya fetva değildir. İlim için kaynaklara başvurarak doğrulamanız tavsiye edilir.