Sâlikte Nefs-i râdıyye mı önce gelir, Nefs-i merdıyye mi?
Tasavvufî sülûk yolunda Nefs-i Râdıyye, Nefs-i Merdıyye'den önce gelir. Nefs-i Râdıyye, yedi nefs mertebesinin beşinci basamağı olup sâlikin Hakk'ın takdirine kalbî olarak râzı olduğu hâli ifade eder. Bu mertebede sâlik, başına gelen her şeye "O'ndan" diye kabul eder ve şikâyet etmez. Nefs-i Merdıyye ise altıncı basamak olup, sâlikin Hakk'tan râzı olmasının ardından Hakk'ın da sâlikten râzı olduğu, rızânın iki yönlü hale geldiği mertebedir. Fecr Sûresi'nin 27-28. ayetleri ("irci'î ilâ rabbike râdıyeten merdıyyeh") bu sıralamayı ve rızânın iki veçhesini açıkça ortaya koyar¹.
Detaylı cevap
Tasavvufî nefs mertebeleri silsilesinde, sâlikin mânevî ilerleyişi belirli bir sıra takip eder ve bu sıralamada Nefs-i Râdıyye, Nefs-i Merdıyye'den önce gelir²·³. Nefs-i Râdıyye, yedi nefs mertebesinin beşincisidir ve "râzı olan nefs" anlamına gelir⁴·⁵. Bu mertebede sâlik, Hakk'ın takdirine, yani başına gelen her türlü sıkıntı veya rahatlığa kalben râzı olur. Sâlikin bu hâli, şikâyet etmemesi ve "şu olsun" demeyip "O ne dilerse" demesiyle belirginleşir; sıhhat-hastalık, zenginlik-fakirlik gibi durumlarda tercih ifade etmez. Nefs-i Râdıyye'nin zikri "Yâ Hayy"dır ve rengi sarıdır⁵·⁶.
Nefs-i Merdıyye ise, Nefs-i Râdıyye'den sonra gelen altıncı nefs mertebesidir²·³. "Râzı olunmuş nefs" anlamına gelir ve bu mertebede rızâ hâli tek taraflı olmaktan çıkarak çift taraflı bir hâl alır; yani sâlik Hakk'tan râzı olduğu gibi, Hakk da sâlikten râzı olur (K1-52; K2-T3). Fecr Sûresi'nin 27-28. ayetleri bu iki mertebeyi birlikte zikrederek sıralamayı ve karşılıklı rızâ hâlini vurgular: "Ey mutmainne nefsi, Rabb'ine râzı olarak ve râzı kılınmış olarak dön"⁴·¹. Nefs-i Merdıyye'ye ulaşan sâlik, "Ey mutmeinneye eren kişi sen ondan o da senden razı olarak Rabb'ına dön. Benim kullarımın arasına karış ve benim cennetime gir" hitabını gönlünden duyar⁷. Bu mertebenin rengi siyahtır ve anahtarı "Kayyûm" ismidir⁸·⁹. Nefs-i Merdıyye, henüz beşerî varlıktan tam sıyrılamamış olmakla birlikte, eski hâllerine dönmemeye çalışan bir yaşantıya sahiptir ve bir yüzü Râdıyye'ye, diğer yüzü Sâfiye'ye bakar⁸·⁹.
Kaynaklar
Cevap metnindeki ¹ ² ³ numaraları aşağıdaki kaynaklara karşılıktır — her biri kitabın tam sayfasına götürür.
- 1Bir Ressam Hikâyesi · s.212“4. “ Nefsi Mutmainne ” de, 5. “ Nefsi Raziye ” de, 6. “ Nefsi Marziye ” de, “ya eyyetühen nefsül mutmeinnetü irci’ıy ilâ rabbiki radıyeten merdıyyeten” (Fecr 89”Oku
- 2Vahiy ve Cebrâîl · s.72“Nefs-i emmmare, 2. Nefs-i levvame, 3. Nefs-i mülhime 4. Nefs-i mutmeinne 5. Nefs-i radiye 6. Nefs-i merdiyye 7. Nefs-i safiye, diye isimlendirmişlerdir. Bunlard”Oku
- 3Kelime-i Tevhîd · s.161“Bu mertebeler ise, yukarıdan aşağı 6 - Nefs-i Merdiyye (razı olunmuş nefis) 6 - Nefs-i Merdiyye 5 - Nefs-i Radiyye (razı olan nefis) 4 - Nefs-i Mutmainne (huzur”Oku
- 4K1-52
- 5Bakara Sûresi · s.159“Belki biraz daha uzayacak ama yeri gelmişken faydalı olur düşüncesiyle yine (İrfan mektebi) kitabımızdan (nefs-i râdiyye) bölümünü ilâve etmeyi uygun buldum. 16”Oku
- 6Bakara Sûresi · s.155“Nef-i emmânin rengi gri tonlarıdır. Nefs-i levvâme de kırmızı, nefs-i mülhime de yeşil, mutmeinne de beyaz, nefs-i râdıyye de (sarı,) nefs-i merdıyye de siyah, ”Oku
- 7Fecr Sûresi · s.55“Epey zorlu çalışmalardan sonra Râdiyye mertebesinde olgunlaşmaya devam eden sâlike yavaş, yavaş Merdiyye, yani kendisinden râzı ve hoşnud olunma yolu açılmağa b”Oku
- 8İrfan Mektebi ve Hakk Yolu · s.44“Yaşantısı: Nefs-i Merdiyye nin iki yüzü vardır . Biri Râdiyye ye diğeri Sâfiyye ye bakar. Henüz daha beşeri varlığından tam sıyrılamamış olmakla birlikte bu hal”Oku
- 9Fecr Sûresi · s.54“Yaşantısı: Nefs-i Merdiyye nin iki yüzü vardır . Biri Râdiyye ye diğeri Sâfiyye ye bakar. Henüz daha beşeri varlığından tam sıyrılamamış olmakla birlikte bu hâl”Oku
İlgili sorular
Bu cevap, adı geçen eserlerden derlenmiş yapay zekâ destekli bir özettir; dinî hüküm veya fetva değildir. İlim için kaynaklara başvurarak doğrulamanız tavsiye edilir.