Samediyyet kalpte mi rûhta mı sırda mı tecellî eder?

Samediyyet, Allah'ın mutlak bağımsızlık ve ihtiyaçsızlık sıfatıdır². İhlâs Sûresi'nde "Allâhu's-samed" (Allah samed'dir) ayetiyle ifade edilen bu hakikat, tasavvufta geniş bir kavramsal çerçeveye sahiptir. Samed kelimesi, her şeyin kendisine yöneldiği, bütün ihtiyaçların tek mercii olduğu anlamını taşır. Sâlik, kendi varlığında ilâhî hakikatleri idrâk ettiğinde, samediyyet hakikatini de idrâk eder ve bu idrâk neticesinde başka bir varlığa ihtiyacı kalmadığını anlar¹. Bu durum, samediyyetin sâlikin iç dünyasında bir tahakkuk ve idrâk olarak tezahür ettiğini gösterir.

Tasavvufî letâifler bağlamında, samediyyetin doğrudan bir tecellî mahalli olarak kalp, rûh veya sırda belirtilmemesi, onun daha çok bir sıfatın idrâki ve bu idrâkin getirdiği bir hâl olmasından kaynaklanır. Kalp, esmâ tecellîlerinin aynası ve Hakk'ın arşı olarak merkezi bir öneme sahiptir³. Rûh ise nûr, hayât ve ilm-i ledün ile ilişkilidir. Sır ise vahdet, hüvviyet ve A'maiyyet gibi en derin tecellîlerin mahalli olarak kabul edilir. Samediyyet, bu letâiflerde belirli bir hâl olarak değil, sâlikin tüm varlığında Allah'ın mutlak ihtiyaçsızlığını ve kendi mutlak muhtaçlığını kavramasıyla ortaya çıkan bir şuur ve idrâk olarak yer alır. Bu idrâk, sâlikin kalbinde tevhidin yaşanmasıyla⁴ ve nefsin arınmasıyla⁴ kemâle erer. Samediyyetin idrâki, kişinin kendi varlığının sınırlılığını ve Allah'ın sonsuzluğunu kavramasıyla gerçekleşen bir mertebedir⁵.