Samediyyet kavramı hangi farklı dillerde (lugat / akâid / mârifet) ele alınır?

Tasavvufî kavramların anlaşılmasında kullanılan bu üç dil, bir kavramın zâhirî mânâsından bâtınî hakikatine doğru bir tahkik sürecini ifade eder. Samediyyet kavramı da bu mertebeli anlayış içinde ele alınır.

Lugat Dili: "Samed" kelimesinin lugat mânâsı, "ihtiyaç görmezlik" veya "mutlak bağımsızlık"tır¹. Arapça "samede" (kasd etti, yöneldi) kökünden türeyen "samed", "her şeyin kendisine yöneldiği mahal" anlamına gelir. Bu, kelimenin sözlük anlamı olup, herkesin paylaştığı zâhirî mânâyı temsil eder². Müfessirler dahi ayetlere öncelikle lugat mânâsıyla bakarlar³·⁴.

Akâid Dili: Akâid dilinde samediyyet, İslâmî ilimlerdeki teknik anlamıyla ele alınır. İhlâs Sûresi'nin ikinci ayeti olan "Allâhu's-samed" (Allah samed'dir) bu kavramın asıl menşeidir. Bu bağlamda samediyyet, Allah'ın hiçbir şeye muhtaç olmaması, ancak bütün mahlûkatın O'na muhtaç olması vechesini ifade eder. Bu, Allah'ın birliği (ahadiyyet) ve eşsizliği (küfüv olmaması) ile birlikte, O'nun mutlak bağımsızlığını ve her şeyin kendisine yöneldiği tek merci oluşunu vurgular.

Mârifet Dili: Mârifet, irfan ve tasavvuftaki bâtınî hakikati ifade eder. Samediyyetin mârifet dili, sâlikin kendi acziyetini ve mutlak fakirliğini idrak ederek, bütün ihtiyaçlarında yalnızca Allah'a yönelmesi ve O'nun mutlak samediyyetini zevkle bilmesidir. Bu, sâlikin sülûkunda, Hakk'a muhtaç olduğu şuurunun tahkiki ve Hakk'ın hiçbir kimseye muhtaç olmadığı hakikatinin müşâhedesiyle gerçekleşir. Hâlidiyye Fassı'nın "samediyyet" bahsi, bu mârifet mertebesini doğrudan ele alır. İbnü'l-Arabî'ye göre mârifet, Allah'ın tecellîleri ve kulların kabiliyetleri arasındaki farklılıklarla da ilişkilidir⁵.