Şerîat ve Hakîkat'ın ortak zemini nedir?

Şerîat ve Hakîkat, tasavvuftaki dört mertebeli sülûkun birbirini takip eden ve tamamlayan aşamalarıdır. Bu mertebeler sırasıyla şerîat, tarîkat, hakîkat ve mârifettir. Şerîat, bu yolculuğun başlangıcı olup, dış kuralların bilinmesi ve uygulanmasıdır. Bu, bir kuyumcu eğitiminde metalin türünü öğrenmeye benzer. Şerîat mertebesinde ibadetler zahiren yerine getirilir ve bu mertebedeki yaşamın asgari bir düzeyi vardır². Şerîat, Hak'ın gönderdiği nebîlerin ve onlara tâbi olanların yolu olarak akâidî anlamda "sırat-ı müstakîm"dir.

Hakîkat ise sülûkun üçüncü mertebesidir. Bu mertebede Hakk bizzat müşâhede edilir ve eşyanın hakîkî yüzü açılır. Şerîatın bâtını açılır, namazın huşûsu, orucun mücâhedesi, haccın kalbî tavâfı bilfiil yaşanır. Hakîkat mertebesinde duygular bilinir ve onlara hâkim olunur⁴.

Ortak zeminleri ise, her ikisinin de Hakk'a yönelişin farklı veçheleri olmasıdır. Şerîat, Hakîkat'in temelini oluşturur; Hakîkat ise şerîatin meyvesidir. Şerîat mertebesindeki zahiri çalışmalar, Hakîkat mertebesinde içselleştirilerek daha derin anlamlar kazanır¹. Hakîkat'in ittikası, Hakk ile olmamaktan sakınmak iken, şerîat ehli de kendi mertebesinde Hakk ile beraber olma gayesi güder³. Dolayısıyla, şerîat bir binanın temeli gibidir; bu temel olmadan Hakîkat binası inşa edilemez². Her iki mertebe de nihayetinde Hakk'a ulaşma ve O'nunla beraber olma amacına hizmet eder.