Sıfât-ı Subûtiyye kavramının zâhir-bâtın mertebeleri nelerdir?
Sıfât-ı Subûtiyye, Hakk'ın bizzat var olduğu kabul edilen, ispatla bildirilen ezelî sıfatları olup, tasavvufta hem zâhirî hem de bâtınî mertebeleriyle ele alınır. Zâhirde bu sıfatlar, Hayat, İlim, İrade, Kudret, Sem', Basar, Kelâm ve bazı ekollerde Tekvîn (Mükevvenat) olarak sekiz adet sayılır ve âlemlerin meydana gelmesinde tecelli ederler¹. Bâtınî mertebede ise bu sıfatlar, Hakk'ın ilminde sâbit olan a'yân-ı sâbite ile ilişkilendirilir ve sâlikin seyr-i sülûk yolunda beşerî sıfatlardan soyunarak ilâhî sıfatlarla tahakkuk etmesiyle idrak edilir². Bu sıfatlar, Ulûhiyyet ve Vâhidiyyet mertebelerinde zuhur ederek Rahmâniyyet tecellisini oluşturur³.
Detaylı cevap
Sıfât-ı Subûtiyye, Hakk'ın zâtına ait olan ve ezelî olan sıfatlarıdır⁴. Bu sıfatlar, klasik akâid tasnifinde sekiz adet olarak belirtilir: Hayat, İlim, İrade, Kudret, Sem' (işitme), Basar (görme), Kelâm (söz) ve Mâtürîdî mezhebine göre Tekvîn (halk etmek) veya Mükevvenat¹. Bu sıfatlar, Hakk'ın "diri" olması (Hayat), "bilmesi" (İlim), "dilemesi" (İrade), "gücü" (Kudret), "işitmesi" (Sem'), "görmesi" (Basar) ve "konuşması" (Kelâm) gibi temel niteliklerini ifade eder.
Bu sıfatların zâhirî mertebesi, âlemlerin meydana gelmesinde ve Hakk'ın fiillerinde tecelli etmesidir. Vâhidiyyet mertebesinde, Sıfât-ı Subûtiyye ve diğer zâtî sıfatların ortaya çıkmasıyla Rahmâniyyet mertebesi meydana gelir¹·⁵. Bu tecelli, Ulûhiyyet'in kaynağı olup, Rahmân tecellisi içinde faaliyete geçer³.
Bâtınî mertebede ise, Sıfât-ı Subûtiyye, Hakk'ın ilminde zâhir olan a'yân-ı sâbitenin batını olan esmalarla ilişkilidir⁶·⁷. Sâlik, seyr-i sülûk yolunda nefsini temizleyerek ve Hakk'tan gelen ma'nâları idrak ederek beşerî sıfatlarından soyunur ve ilâhî sıfatlarla tahakkuk etmeye başlar². Bu süreçte, kendi beşerî yönünden kullandığı Hayat, İlim, İrade, Kudret, Kelâm gibi sıfatları, ilâhî bir idrakle yeniden anlamlandırır². Tüm ilâhî isimlerin bu yedi adet Sıfât-ı Subûtiyye'den kaynaklandığı belirtilir⁸. Bu, Hakk'ın zâtına ait olan ve ezelî olan sıfatların, her şeyin kökeni olduğunu ve her şeyin bu sıfatlardan kaynaklandığını anlamaya başlamakla ilgilidir⁴.
Kaynaklar
Cevap metnindeki ¹ ² ³ numaraları aşağıdaki kaynaklara karşılıktır — her biri kitabın tam sayfasına götürür.
- 1Er-Rahmân · s.10““sıfat-ı subutiyye” yi yani 7 sıfatını Hayat, İlim, İrade, Kudret, Kelam, Semi, Basar ve 8’ incisi “mükevvenat”ı, yani bu alemleri meydana getirmiş olmaktadır. ”Oku
- 2Tasavvuf Izâhları · s.89“.) ------------------- KULU, RAHMÂN'IN SEVMESİ : Sâlik, seyr-i sülûk yolunda, nefsini temizleyerek, Hakk'tan gelen ma’nâları idrak ederek, beşeri sıfatlarından ”Oku
- 3Sohbet Arası Sohbetlerden Seçmeler (31) · s.47“Rahmâniyyeti de, sıfâtı subûtiyyesiyle hayât, ilim, irade, kudret, kelâm, semi', basar sıfâtlarının burada zuhura çıkmasıdır. Ahadiyyette 2 özelliği vardı. Ulûh”Oku
- 4Kelime-i Tevhîd · s.356“Bu defa isimlerin dahi kökenlerinin Allah'ın sıfatlarına "Sıfat-ı Sübûtiyye" (Allah'ın zâtına ait olan ve ezelî olan sıfatları) yani hayat, ilim, irade, kudret,”Oku
- 5Dur Rabbın Namazda (Cilt 2) · s.97““sıfat-ı subutiyye” yi yani 7 sıfatını Hayat, İlim, İrade, Kudret, Kelam, Semi, Basar ve 8’ incisi “mükevvenat”ı, yani bu alemleri meydana getirmiş olmaktadır. ”Oku
- 6Hadîd Sûresi · s.54“Mesela Hakk ilminde zahir olan ayan-ı sabitenin batını e smalar, âlem-i ervahta zahir olan suretlerin batını yani ruhlar âleminde zahir olan suretlerin batını a”Oku
- 7TB. Kelime-i Nûhiyye · s.43“Mesela Hakk ilminde zahir olan ayan-ı sabitenin batını e smalar, alem-i ervahta zahir olan suretlerin batını yani ruhlar aleminde zahir olan suretlerin batını a”Oku
- 8Gülşen-i Râz ve Şerhi (1) · s.149“. “Seb’ul mesâni” yânî iki yediliden kasıt Fâtihâ-ı Şerîf ve sıfatı subûtiyedir. Sıfatı subûtiyyenin hepsinin insanda olmasına teşbih yapılmaktadır. Bütün ilâhî”Oku
İlgili sorular
Bu cevap, adı geçen eserlerden derlenmiş yapay zekâ destekli bir özettir; dinî hüküm veya fetva değildir. İlim için kaynaklara başvurarak doğrulamanız tavsiye edilir.