Sıfât-ı Subûtiyye niçin Hûdiyye Fassı'nda anlaşılır kılınır?

Sıfât-ı Subûtiyye, Hakk'ın ezelî ve sâbit olan olumlu sıfatlarıdır; nefyle değil, isbatla bildirilirler. Klasik akâid tasnifinde sekiz sıfat olarak sayılırlar: hayât, ilim, irâde, kudret, sem', basar, kelâm ve tekvîn. Bu sıfatlar, tasavvufî idrakte, sâlikin seyr-i sülûk yolunda nefsini temizleyerek ve Hakk'tan gelen ma'nâları idrak ederek beşerî sıfatlarından soyunup ilâhî sıfatlarla tahakkuk etmeye başladığı bir mertebede önem kazanır².

İbn Arabî, Fusûsu'l-Hikem'de her peygamberin temsil ettiği bir hikmeti işler. Hûdiyye Fassı, "ahadiyyet-i rubûbiyye"ye (Rablık birliğine) dayanır³. İbn Arabî, Yûsuf Fassı'nda "ahadiyyet-i zâtiyye" (Zât birliği) ve "ahadiyyet-i esmâiyye-i ilâhiyye"yi (ilâhî isimler birliğini) zikrettikten sonra, Hûdiyye Fassı'nda "ahadiyyet-i rubûbiyye"yi içeren "Hikmet-i Hûdiyye"yi açıklar¹. Bu bağlamda, sıfât-ı subûtiyye'nin tezahürü, Rablık birliği içinde ele alınır.

Sıfât-ı subûtiyye'nin ilk sıfatı olan hayât ile başlar⁴. Bu sıfatlar, kulun kendi beşeriyetinden sıyrılarak ilâhî hakikatlere yönelmesiyle idrak edilir. Örneğin, kulun üzerinde var olan sıfât-ı subûtiyye (hayat, ilim, irâde, kudret, kelâm gibi) başlangıçta beşerî yönden kullanılırken, sülûk ile ilâhî veçheleri açığa çıkar². Kelâm sıfatının yokluğunda diğer sıfât-ı subûtiyye'nin de gerçek anlamda var olamayacağı vurgulanır; bu da bu sıfatların bir bütünlük içinde Rablık birliğinde nasıl işlediğini gösterir⁵. Bu mertebe, sıfat mertebesidir ve Ulûhiyyet'in, yani Allahlık mertebesinin, sıfât-ı zâtiyye ve sıfât-ı subûtiyye ile teçhiz edilmiş olarak zuhura gelmesini ifade eder⁶.