Sıfât-ı Subûtiyye'nin önündeki başlıca engel nedir?

Sıfât-ı Subûtiyye, Hakk'ın bizzat var olduğu kabul edilen, ispatla bildirilen ezelî sıfatlarıdır. Bu sıfatların kemâl mertebesinde zuhûra gelmesi, sâlikin nefsine ait engelleri aşmasıyla doğrudan ilişkilidir². Nefsin hevesleri ve cismanî sıfatların tozları, ruhun hakikat göğünde Hakk'ın zâtını gözlemlemesine engel teşkil eder¹.

Tasavvufî sülûkta bu engeller, sâlikin mertebesine göre farklı şekillerde ortaya çıkar. Sülûkun başında cehâlet ve gaflet gibi engeller varken, vasatında ucb ve riyâ gibi nefsin kendini beğenme ve gizli şirk hâlleri zuhûr eder. Özellikle nefsanî hayâ, kibir sıfatından kaynaklandığı için imana ve şeriata engeldir, dolayısıyla sıfât-ı subûtiyye'nin tecellîsine de mani olur³.

Bu engellerin aşılması için zorlu riyâzât gereklidir. Riyâzât külâhı, Hakk yolcusunun nefsini miskin ve alçak kılar, böylece nefsin kendi cinsi olan nefis sahiplerine meyil etmesini engeller⁴. Ayrıca, yatkınlığı zayıf olan sâliklerin ilâhî tecellîlere ulaşmasında mürşidler aradaki engel rolünü üstlenirler; onlar olmadan sâlikler olgunlaşma ve hitap bulamazlar⁵. Nefsin kötü sıfatları giderildiğinde, ruh saf ve hâlis bir hâl alır ve Hakk'ı gözlemlemeye engel kalmaz¹.