Sıfât-ı Zâtiyye kavramının sâlik için pratik yansıması nedir?

Sıfât-ı Zâtiyye, tasavvufta Hakk'ın "şehâdet edilebilen" değil, "nefyle bilinen" sıfatlarıdır. Yani, Hakk'ın "yok değildir" (vücud), "sonradan değildir" (kıdem) şeklinde anlaşılmasıdır. Bu sıfatlar, Hakk'ın zâtına ait olup, O'nun varlığını, başlangıçsızlığını (kıdem), sonsuzluğunu (bekâ), yaratılmışlara benzememesini (muhâlefetün li'l-havâdis), kendi kendine var olmasını (kıyâm bi-nefsihî) ve birliğini (vahdâniyyet) ifade eder². Sâlik için bu sıfatların pratik yansıması, Hakk'ın mutlak ve aşkın varlığını idrâk etmektir. Bu idrâk, sâlikin "ahadiyyet-i zâtiyye" mertebesine ulaşmasını sağlar. Bu mertebede sâlik, Hakk'ın âlemlerden ganî olan zâtı haysiyetiyle ebeden Hak ile olur¹.

Sâlik, bu idrâk sayesinde kesret âlemiyle ve esmâ-i ilâhiyye ile meşgul olmaktan kurtulur ve Hakk'tan mahcûbiyet hâlinden çıkar. Zira sıfatlar, akıl mertebesinde olan birtakım keserâttan ibaret olup, zât-ı ahadiyyette müstehlektir¹·³. Bu nedenle, ahadiyyet-i zâtiyyeyi müşâhede eden kimse, ganî olan zâtın mazhariyetinde olur; kesreti icâb eden sûret-i esmâiyye mazhariyetinde olmaz, yani zâtî olur, sıfâtî olmaz¹. Bu durum, sâlikin Hakk'ın sıfatları haysiyetiyle O'nun "ayn"ı olmaktan ziyade, zâtının tecellîsine mazhar olması anlamına gelir³. Hakk'ın kudret-i zâtiyyesi gibi sıfatlar, tüm izâfî kudretlerin merciidir ve sâlikin varlığı da bu zâtî kudrette mahv ve müstehlek olur⁴. Bu idrâk, sâlikin Hakk'a mi'râc yolculuğunda Hazarât-ı Hamse'nin derinliklerine inerek, perdenin kalktığı ve Hakk'ın zât, sıfat veya fiiller yönünden tecellî ettiği mükâşefe hâllerini yaşamasına zemin hazırlar (Hazarat-ı Hamse; Mükâşefe).