Sîr-ı ilallâh ile Sîr-ı fillâh arasındaki fark nedir?
Seyr-i ilallâh, sâlikin nefsinden, dünyadan ve mâsivâdan Hak'a yönelerek Allah'a doğru yaptığı yolculuktur ve bu yolculukta mücâhede ve tezkiye esastır. Bu seyrin nihayeti vardır ve Bakara 2/115 ayetiyle ilişkilendirilir¹. Seyr-i fillâh ise, sâlikin Hak'a vâsıl olduktan sonra Allah'ın varlığında, esmâ ve sıfatlarında yaptığı yolculuktur²·³. Bu seyrin nihayeti yoktur ve sâlikin mârifet kademelerinde ilerlemesini ifade eder²·⁴. Seyr-i ilallâh, halkın Allah'a davet edildiği seyr iken, seyr-i fillâh bu daveti yapanların, yani enbiyânın ve kâmil insanların seyrîdir³.
Detaylı cevap
Seyr-i ilallâh ve seyr-i fillâh, tasavvufî sülûkun iki temel aşamasını teşkil eder. Seyr-i ilallâh, sâlikin Allah'a doğru yaptığı bir yolculuktur²·⁵. Bu seyr, nefs-i emmâreden başlayarak nefis mertebelerini aşmayı gerektirir ve "Fefirrü ilallah!" (Allah'a kaçınız!) emrinin lezzetini idrak eden kâmil insanların yoludur⁶·⁷. Seyr-i ilallâh'ın peygamberi Hz. Mûsâ olup, lakabı Kelîmullâh'tır¹. Bu seyrin sonu vardır ve sâlikin Hak'a ulaşmasıyla tamamlanır⁴.
Seyr-i fillâh ise, Allah'ta seyirdir⁶. Bu makâm, seyr-i ilallâh'ı tamamlayan sâlikin, Allah'ın varlığında, esmâ ve sıfatlarında yaptığı, nihayeti olmayan bir yolculuktur²·³·⁴. Seyr-i fillâh, Hakîkat-i Muhammediyye ile ilişkilendirilir⁵. Bu seyrde sâlik, Allah'ın varlığını idrak ederek hayatını sürdürür ve mârifet kademelerinde ilerler³·². Fenâ fillâh makâmına ulaşan sâlik, bekâ billâh hâsıl olduktan sonra İsm-i Zâhir ve İsm-i Bâtın âlemlerinde seyrân etme salâhiyetine erişir ki bu da seyr-i fillâh'ın bir veçhesidir⁸. Necdet Ardıç Efendi'ye göre, tevhid-i sıfat seyri seyr-i fillâh ile, tevhid-i zât seyri ise seyr-i maallah ile ilişkilidir⁹. Seyr-i ilallâh, halkın Allah'a davet edildiği yol iken, seyr-i fillâh bu daveti yapan enbiyâ ve kâmil insanların yoludur³.
Kaynaklar
Cevap metnindeki ¹ ² ³ numaraları aşağıdaki kaynaklara karşılıktır — her biri kitabın tam sayfasına götürür.
- 1Kelime-i Tevhîd · s.350“Seyri: "Seyr ilallah" Allah'a seyirdir. &10024; Seyri: "Seyr ilallah" Allah'a doğru yolculuktur. İdrakı: Kur'an-ı Kerim'in Bakara Suresi 2/115 ayetinde: ”Oku
- 2K1-265
- 3TB. Kelime-i İshâkiyye · s.68“Zîrâ enbiyâ "seyr-i fıllâh"da dâima terakkidedir; yani Allah’ta seyirde Allah’ın varlığında seyir, hani “Tin” suresinde فِۤى اَحْسَنِ تَقْوِيمٍ “güzellik içinde”Oku
- 4Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 4 · s.368“Bâyezid o insân-ı kâmilin irşâdından, ma'rifette ziyâdelik tahsil etti. Sülükünde müntehi olan o Hz. Bâyezid, başka müntehâya erişti. İkinci mısrâ'daki “âhar”, ”Oku
- 5İnci Tezgâhı (2) · s.139““Seyr-i Fillâh” Allah ta seyr’dir. (12) Hakikat-i Muhammediyye dir. “Seyr-i billâh-anillâh” Allahtan, Allah ile seyr’dir. 184 Bu sefer ise hicret Haktan halkadı”Oku
- 6Sohbet Arası Sohbetler (25) · s.115“Buna " seyr-i fillah " denmekte, Allah da seyr. Evvela, " seyr-i ilallah " Allah’a doğru gidiş, " seyr-i meallah " Allahla birlikte seyir, " seyr-i anillah" All”Oku
- 7Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 10 · s.1269““Ey benim ‘Fefirrü ilallah!’ (‘Allâh’a kaçınız!’) emrimin lezzetini görmüş ve benim bu emrime ittibâ etmek için vefâ göstermek hususunda canını benim irâdeme te”Oku
- 8Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 5 · s.630““Sır-feşan”da “sır” “meyil ve arzû” ma'nâsına olmak münâsib olur. Ya'ni “Hakîkî bir sûrette Hak'ta fâni olursan, bu fenâ-fillâhtan sonra bekâ-billâh makamı hâsı”Oku
- 9DVT-C001 (Ses Kaydı) · s.145“Ayrıca seyrü sülûk yöntemine göre nefsânî tarikatlardan 244 sayılan Halvetîliğin Uşşâkîlik şubesinin şeyhlerinden olan Necdet Ardıç Efendi, beş hazret mertebele”Oku
İlgili sorular
Bu cevap, adı geçen eserlerden derlenmiş yapay zekâ destekli bir özettir; dinî hüküm veya fetva değildir. İlim için kaynaklara başvurarak doğrulamanız tavsiye edilir.