İçeriğe atla

Sükût ve suskunluk tasavvufta ne demektir?

Kavram TanımıOrta düzey1 görüntülenme10 kaynak
Kısa cevap

Tasavvufta sükût (hâmûşî), yalnızca dilin susması değil; sâlikin kendi nefsine söz geçirebilmesi, nazarını zâhirden bâtına çevirip tefekkürünü derinleştirmesi ve canının özünü olgunlaştırmasıdır¹·²·³. Sabır ve sükût aynı zamanda edeptir; edep ise ilâhî rahmeti çeker ve sözün tükendiği hakîkat deryasında sâlike rehber olur⁴·⁵.

Detaylı cevap

Ayrıntı ›

Kâmiller yolunda sükûtun ilk meyvesi içe dönüştür: Sâlikte sükût derinleşip lüzumsuz söz azaldıkça tefekkür artar; kişi ancak nefsine söz geçirebildiği vakit susabilir ve böylece zâhire bakmaktan kurtulup bâtınına, kendi hakîkatine doğru derinleşir¹. Mesnevîde bu hâlin rûhânî bereketi "Sükûtta can mağzına (özüne) yüz nemâ (gelişim) vardır" beytiyle ifâde edilir².

Sabır ve sükût doğrudan edebin gereği ve ilâhî rahmetin çekicisidir: Enbiyâ ve evliyânın dâvetine karşı kalpte bir şüphe belirirse tartışmaya girişmek ve delil istemek yerine sükût etmek gerekir; zîrâ hakîkat ehline karşı burhan istemek kötü edep ve mânevî hastalık alâmetidir⁴. Nitekim Lokmân (a.s.)'ın Dâvûd (a.s.) huzûrunda edeben sükût etmesi ve o sükût ânında zırh san'atının kemâle ermesi bu sırrın misâlidir⁶.

Sükût aynı zamanda ilimden hâle geçiştir: Cem'u'l-cem' makâmına varmadan evvel söz ve yazıyla tasavvuf sırlarından bahseden kimseye "bu kadar zaman konuşup anlatarak tecrübe ettin, biraz da sus ve sükûtu tecrübe et; dilsiz ol ki rûhunun ağzıyla hakîkat âb-ı hayâtını içesin" denir⁷. Kesîf sûret âleminde mânâları açıklamak için kelimeler gerekli olsa da nihâî hakîkat deryasında söz tükenir ve yalnızca "sükût gemisi" rehber olur⁵. Bu yüzdendir ki Zekeriyyâ (a.s.)'a üç gün konuşmayıp işâretle merâm anlatma emri sükût alâmeti kılınmış, gizli evliyâdan Ebû Bekir Rebâbî de yedi yıl sükût üzere yaşamıştır⁸. ⁹·¹⁰

Kaynaklar

Cevap metnindeki ¹ ² ³ numaraları aşağıdaki kaynaklara karşılıktır — ilgili esere ve bölüme yönlendirir.

  1. 1Reşahât — Aynü'l-Hayât, s. 164Oku
  2. 2Mesnevî Cilt 9 · Beyit 1289 (s. 431)Oku
  3. 3Mesnevî Cilt 11 · Beyit 1970Oku
  4. 4Mesnevî Cilt 6 · Beyit 2663 (s. 78)Oku
  5. 5Mesnevî Cilt 13 · Beyit 4727 (s. 265)Oku
  6. 6Mesnevî Cilt 5 · Beyit 1520 (s. 410)Oku
  7. 7Mesnevî Cilt 10 · Beyit 2120 (s. 32)Oku
  8. 8Mesnevî Cilt 3 · Beyit 6553Oku
  9. 9Bazı kıssalarda tamah gibi sebeplerle sırrı saklamak için susulması da sükût başlığı altında geçer
  10. 10Mesnevî Cilt 9 · Beyit 1477 (s. 485)Oku

Dayandığı eserler

Bu cevap yardımcı oldu mu?

İlgili sorular

Bu cevap, adı geçen eserlerden derlenmiş yapay zekâ destekli bir özettir; dinî hüküm veya fetva değildir. İlim için kaynaklara başvurarak doğrulamanız tavsiye edilir.