Sükût ve suskunluk tasavvufta ne demektir?
Tasavvufta sükût (hâmûşî), yalnızca dilin susması değil; sâlikin kendi nefsine söz geçirebilmesi, nazarını zâhirden bâtına çevirip tefekkürünü derinleştirmesi ve canının özünü olgunlaştırmasıdır¹·²·³. Sabır ve sükût aynı zamanda edeptir; edep ise ilâhî rahmeti çeker ve sözün tükendiği hakîkat deryasında sâlike rehber olur⁴·⁵.
Detaylı cevap
Ayrıntı ›
Kâmiller yolunda sükûtun ilk meyvesi içe dönüştür: Sâlikte sükût derinleşip lüzumsuz söz azaldıkça tefekkür artar; kişi ancak nefsine söz geçirebildiği vakit susabilir ve böylece zâhire bakmaktan kurtulup bâtınına, kendi hakîkatine doğru derinleşir¹. Mesnevîde bu hâlin rûhânî bereketi "Sükûtta can mağzına (özüne) yüz nemâ (gelişim) vardır" beytiyle ifâde edilir².
Sabır ve sükût doğrudan edebin gereği ve ilâhî rahmetin çekicisidir: Enbiyâ ve evliyânın dâvetine karşı kalpte bir şüphe belirirse tartışmaya girişmek ve delil istemek yerine sükût etmek gerekir; zîrâ hakîkat ehline karşı burhan istemek kötü edep ve mânevî hastalık alâmetidir⁴. Nitekim Lokmân (a.s.)'ın Dâvûd (a.s.) huzûrunda edeben sükût etmesi ve o sükût ânında zırh san'atının kemâle ermesi bu sırrın misâlidir⁶.
Sükût aynı zamanda ilimden hâle geçiştir: Cem'u'l-cem' makâmına varmadan evvel söz ve yazıyla tasavvuf sırlarından bahseden kimseye "bu kadar zaman konuşup anlatarak tecrübe ettin, biraz da sus ve sükûtu tecrübe et; dilsiz ol ki rûhunun ağzıyla hakîkat âb-ı hayâtını içesin" denir⁷. Kesîf sûret âleminde mânâları açıklamak için kelimeler gerekli olsa da nihâî hakîkat deryasında söz tükenir ve yalnızca "sükût gemisi" rehber olur⁵. Bu yüzdendir ki Zekeriyyâ (a.s.)'a üç gün konuşmayıp işâretle merâm anlatma emri sükût alâmeti kılınmış, gizli evliyâdan Ebû Bekir Rebâbî de yedi yıl sükût üzere yaşamıştır⁸. ⁹·¹⁰
Kaynaklar
Cevap metnindeki ¹ ² ³ numaraları aşağıdaki kaynaklara karşılıktır — ilgili esere ve bölüme yönlendirir.
- 1Reşahât — Aynü'l-Hayât, s. 164Oku
- 2Mesnevî Cilt 9 · Beyit 1289 (s. 431)Oku
- 3Mesnevî Cilt 11 · Beyit 1970Oku
- 4Mesnevî Cilt 6 · Beyit 2663 (s. 78)Oku
- 5Mesnevî Cilt 13 · Beyit 4727 (s. 265)Oku
- 6Mesnevî Cilt 5 · Beyit 1520 (s. 410)Oku
- 7Mesnevî Cilt 10 · Beyit 2120 (s. 32)Oku
- 8Mesnevî Cilt 3 · Beyit 6553Oku
- 9Bazı kıssalarda tamah gibi sebeplerle sırrı saklamak için susulması da sükût başlığı altında geçer
- 10Mesnevî Cilt 9 · Beyit 1477 (s. 485)Oku
Dayandığı eserler
İlgili sorular
Bu cevap, adı geçen eserlerden derlenmiş yapay zekâ destekli bir özettir; dinî hüküm veya fetva değildir. İlim için kaynaklara başvurarak doğrulamanız tavsiye edilir.