Tarîkat ile Şerîat aynı Fass'ta nasıl bir mekanizmayla buluşur?
Tasavvufta Tarîkat ve Şerîat, İslam'ın dört temel mertebesinden ilk ikisini oluşturur ve birbirinin devamı niteliğindedir. Şerîat, amellerin zâhirî tatbikatını ve sosyal münasebetleri düzenlerken¹, Tarîkat ise nefsin eğitimi, muhabbetin oluşması ve şerîat hükümlerinin bâtınî olarak yaşanmasıyla ilgilidir¹·². Bu iki mertebe, tenzih üzere kurulmuş olup³, Şerîat Tarîkat'a eleman hazırlayan bir ilkokul gibidir; Tarîkat da Hakîkat'a geçişin kapısıdır⁴. Sâlikin cismiyle Şerîat'ta, ruhuyla Tarîkat'ta olması, bu iki mertebenin aynı varlıkta iç içe yaşandığını gösterir⁵.
Detaylı cevap
Tarîkat ile Şerîat arasındaki ilişki, tasavvufî sülûkun ilk ve temel aşamalarını teşkil eder. Şerîat, İslam'ın zâhirî hükümlerini, yani ibadetleri ve toplumsal kuralları kapsar. Bu, insanın Allah ile ve diğer insanlarla olan münasebetlerini düzenleyen bir sistemdir¹. Şerîat mertebesinde fiillerin tatbikatı esastır¹. Tarîkat ise Şerîat'ın bâtınî ve geniş mânâsının bir devamıdır; nefsin eğitimi, muhabbetin inşası ve kalbin Hakk'a yönelişiyle ilgilidir¹·⁶.
Bu iki mertebe, "tenzih" anlayışı üzerine kurulmuştur³. Tenzih, Allah'ı yaratılmışlara benzemekten tenzih etme, O'nun aşkınlığını vurgulama ilkesidir. Şerîat, Tarîkat'a geçiş için bir hazırlık aşamasıdır; "ilkokul gibi ortaokula eleman hazırlamaktır"⁴. Şerîat'tan Tarîkat'a geçiş, zâhirden bâtına, şekilden mânâya doğru bir ilerleyişi ifade eder ve hakiki ilmin başlangıcı olarak kabul edilir².
Tarîkat mertebesinde muhabbet üretilirken, bu muhabbetle yol alınır¹. Şerîat ve Tarîkat birbirinin devamı niteliğindedir ve anlayışları aynıdır; aralarındaki temel fark, Tarîkat mertebesinde muhabbetin artmasıdır⁷. Bir Tarîkat'ın Hakîkat'ı yoksa atıl olduğu gibi, bir Şerîat'ın Tarîkat'ı yoksa o da bâtıldır⁸·⁴. Sâlik, cismiyle Şerîat'ta, ruhuyla Tarîkat'ta yaşar; bu, aynı varlık içerisinde farklı mertebelerin iç içe yaşanması anlamına gelir⁵.
Kaynaklar
Cevap metnindeki ¹ ² ³ numaraları aşağıdaki kaynaklara karşılıktır — her biri kitabın tam sayfasına götürür.
- 1Sohbet Arası Sohbetlerden Seçmeler (31) · s.65“Şeriat dar mâ’nada insânın sosyal bireylerle olan münasebetini ve Allah'ın huzurunda olan tatbikatını düzenleyen sistemin adıdır. Yine aynı şeriatın bâtıni ve g”Oku
- 2Bakara Dosyası · s.12“Şeriat mertebesinin tüm özellikleri bu Âyetler’de özet olarak anlatılmıştır. Ayrıca bu Âyetler bize göre, kendi içinde daha üst bir mertebe olan tarikat mertebe”Oku
- 3Sohbet Arası Sohbetler CD 13 (2003) · s.68“Şimdi zaman aynı sohbetler oluyor ya islamın dört mertebesi var, zaten İslam’ın şifre rakkamı da dörttür, Şeriat, Tarikat, Hakikat, Marifet. Şeriat ile tarikat ”Oku
- 4İzmir İrfan Sohbetleri CD 1 (1998-2000) · s.168“Şeriat mertebesinde imamlar görevli, tarikat mertebesinde şeyh efendiler görevli, işte biz bu mertebede gidip geliyoruz. Şeriatın görevi yani zahiri şeriatın gö”Oku
- 5Reşahât — Aynü'l-Hayât · s.116““Sâdık olan tâlib cismi ile şeriatta…” ancak bu bir tarif. Aslında bunun içerisinde hepsi mevcut. Çünkü biz içinde yaşıyoruz. İstediğimiz kadar marifetteyiz diy”Oku
- 6Niyet
- 7Sohbet Arası Sohbetler CD 13 (2003) · s.18“Ancak tarikattan Hakikata geçerken inkılap gerekiyor, neden çünkü şeriat mertebesi ile tarikat mertebesinin anlayışı tenzih üzerine kurulduğundan ikisi aynı idr”Oku
- 8Muhtelif Sohbet Arası Sohbetler (29) · s.303“Şimdi sırayla devam edelim, Bir tarikat ki hakikatı yoktur, atıldır. Bir Hakikat ki Marifeti yoktur, o da atıldır. Sadece şeriat ile tarikat arasındaki hüküm de”Oku
İlgili sorular
- Tevhîd-i ef'âl ve Tevhîd-i sıfât'ı birlikte düşünmek hangi Fass üzerinden anlaşılır?
- Tenzîh ve Teşbîh'i birlikte düşünmek hangi Fass üzerinden anlaşılır?
- Sahv ile Sekr aynı Fass'ta nasıl bir mekanizmayla buluşur?
- Sîr-ı ilallâh ile Sîr-ı fillâh aynı Fass'ta nasıl bir mekanizmayla buluşur?
- Ahadiyyet ile Vâhidiyyet aynı Fass'ta nasıl bir mekanizmayla buluşur?
Bu cevap, adı geçen eserlerden derlenmiş yapay zekâ destekli bir özettir; dinî hüküm veya fetva değildir. İlim için kaynaklara başvurarak doğrulamanız tavsiye edilir.