Tasavvufta Sıfât-ı Zâtiyye kavramının tanımı nedir?
Tasavvufta Sıfât-ı Zâtiyye, Hakk'ın bizzat zâtından ayrılmaz, O'nun varlığının temelini oluşturan niteliklerdir. Bu sıfatlar, Hakk'ın "yok değildir" (vücud) veya "sonradan değildir" (kıdem) gibi nefy yoluyla bilinen özellikleridir. Klasik akâidde altı sıfat olarak sayılır: vücud (varlık), kıdem (ezelîlik), bekâ (ebedîlik), muhâlefetün li'l-havâdis (yaratılmışlara benzememek), kıyâm bi-nefsihî (kendi kendine var olmak) ve vahdâniyyet (birlik). Bu sıfatlar, Hakk'ın zâtının perdeleri ve hicapları olarak da görülür¹.
Detaylı cevap
Sıfât-ı Zâtiyye, Cenâb-ı Hakk'ın zâtına ait, O'nun varlığının zorunlu ve ayrılmaz nitelikleridir². Bu sıfatlar, Hakk'ın varlığını ve benzersizliğini ifade eder. Tasavvufta bu sıfatlar, Hakk'ın "şehâdet edilebilen" değil, "nefyle bilinen" sıfatları olarak kabul edilir. Yani, Hakk'ın ne olmadığını ifade ederek O'nun yüceliğini idrak etme yoludur. Örneğin, "yok değildir" (vücud) veya "sonradan değildir" (kıdem) gibi ifadelerle Hakk'ın varlığı ve ezelîliği vurgulanır.
Bu sıfatların altı temel maddesi şunlardır: Vücud, Hakk'ın var olması, yani zorunlu varlık sahibi olmasıdır. Kıdem, Hakk'ın başlangıcı olmaması, ezelî olmasıdır. Bekâ, Hakk'ın sonu olmaması, ebedî olmasıdır. Muhâlefetün li'l-havâdis, Hakk'ın yaratılmışlara hiçbir şekilde benzememesidir. Kıyâm bi-nefsihî, Hakk'ın kendi kendine var olması, kimseye muhtaç olmamasıdır. Vahdâniyyet, Hakk'ın bir ve tek olmasıdır.
Bazı kaynaklarda "ilim" ve "hayat" sıfatları da ilahi zâta ait sıfatlardan sayılır ve "Hayy" (Diri) ve "Alîm" (Bilen) isimleri zâta ait isimlerdendir. Bu sıfatlar, sırf zât mertebesinde zâtın tekil hakikatidir³·⁴. Vahdet-i Zâtiyye ve Ehadiyyet-i Zâtiyye kavramları, Vahidiyyet-i sıfatiyye'ye nispetle bâtın ve bâtınların bâtını olmasına işaret eder ve zikirde bu mertebelerin tecellisi vurgulanır⁵·⁶·⁷. Bu durum, Hakk'ın zâtının sıfat mertebeleriyle zuhuruna işaret eder⁸·⁶.
Kaynaklar
Cevap metnindeki ¹ ² ³ numaraları aşağıdaki kaynaklara karşılıktır — her biri kitabın tam sayfasına götürür.
- 1Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 12 · s.1638““Bahr”den murâd, vücüd-i hakiki-i Hak ve “bulut"tan murâd, sıfât ve esmâ-i ilâhiyyedir. Zirâ bulut güneşe hicâb olduğu gibi, sıfât ve esmâ-i ilâhiyye dahi Zât-ı”Oku
- 2Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 13 · s.4472“Sıfat: Nitelik. Sıfât: Sıfatlar; nitelikler. Sıfât-ı ma'neviyye: Mânevi sıfatlar, mânâ sıfatları: Cenâb-ı Hakk'ın hayat ilim, irâde, kudret, kelâm, tekvin gibi ”Oku
- 3Kelime-i Îseviyye · s.205“Ve "ilmiyye" ile nitelendirilmesinin sebebi de şudur ki, akıl mertebesinde "ilim", "hayat"tan sonra gelen İlahi sıfatların en şereflisidir; ve sabit hakikatler ”Oku
- 4TB. Kelime-i Îseviyye · s.137“Ve "Hayy" ve "Alîm" esmâ-i zâtiyyedendir. Ve bu sıfatlar, zât-ı sırf mertebesinde zâtın aynıdır. Ve "ilmiyye" ile tavsifinin sebebi de şudur ki, mertebe-i akıld”Oku
- 5Tesbih ve Zikir · s.117“Vahdet-i Zâtiyye ile Ehadiyyet-i Zâtiyyenin , Vahidiyet-i sıfatiyye ye nisbeti ile bâtın, batnu'l-butun (iç, için içleri) olmasına imâ yoluyla darb-ı zikir ile ”Oku
- 6Tuhfetu'l-Uşşâkî · s.57“Vahdet-i Zatiyye ile Ehadiyyet-i Zatiyyenin , Vahidiyet-i sıfatiyye ye nisbeti ile batın, batnu'l-butun (iç, için içleri) olmasına ima yoluyla darb-ı zikir ile ”Oku
- 7Rûm Sûresi · s.77“Vahdet-i Zatiyye ile Ehadiyyet-i Zatiyyenin , Vahidiyet-i sıfatiyye ye nisbeti ile batın, batnu'l-butun (iç, için içleri) olmasına ima yoluyla darb-ı zikir ile ”Oku
- 8Rûm Sûresi · s.78“Sonra: Hu ismi şerifine başlanıp Vahdet-i zatiyye hüviyeti batine Ve suret-i hüviyet ise, Vahidiyyet sıfatı olmasına işaret olmak üzere Bir kere batına ; bir ke”Oku
İlgili sorular
Bu cevap, adı geçen eserlerden derlenmiş yapay zekâ destekli bir özettir; dinî hüküm veya fetva değildir. İlim için kaynaklara başvurarak doğrulamanız tavsiye edilir.