Terzibaba'nın İlyâsiyye Fassı şerhinde altını çizdiği özgün noktalar nelerdir?

Terzibaba'nın İlyâsiyye Fassı şerhinde öne çıkan özgün noktalar, halifelik kavramının derinlemesine anlaşılmasına odaklanır. Halîfe, lugatte "ardından gelen, vekil" anlamına gelirken, tasavvufta insanın Hak'tan aldığı emaneti taşıma vasfını ifade eder. Bu emanet, Bakara 30'daki "yeryüzünde bir halîfe yaratacağım" ayetiyle ilişkilendirilir ve Esmâ-i İlâhiyye'nin cami bir mahalde Âdem'de tecelli etmesini belirtir. Terzibaba'ya göre halifelik, sâlikin nefsinin hilâfet iddiâsından soyutlanması (tezkiye), Hak'ın hilâfet emanetini izhara mahal olması (tecelli) ve nihayetinde "halîfe" ile "müstahlif" arasında perdesizliğin tahakkuku olmak üzere üç merhalede yaşanır. Bu süreçte, insan-ı kâmil, alemin cüzlerinden hiçbir şeyin Hakk'ı hamd ile tesbih etmemesi gibi, onun tesiri altında bulunmayan hiçbir şeyin olmadığını idrak eder³. Terzibaba, bu idrakin "be" harfinin altındaki nokta benzetmesiyle açıklanabileceğini belirtir; bu nokta, ilahi ve beşeri benliğin ve altındaki her şeyin kaynağı olan sınırsız, sonsuz bir noktadır¹·². Merkezdeki noktadan çevreye çıkan her çizginin, failine nispetle eşit olduğunu ve çevredeki bir noktaya ulaştığını ifade eden İbnü'l Arabi'nin görüşü de bu bağlamda Terzibaba'nın şerhine ışık tutar; her varlığın Rabbi ile arasındaki özel irtibat yönünü vurgular⁴. Bu, nefsin hilafetini Hak'a teslim etme ve Hak'tan başka kimse olmadığını ayan etme sürecinin bir parçasıdır.