Terzibaba'nın Şîsiyye Fassı şerhinde altını çizdiği özgün noktalar nelerdir?

Terzibaba'nın Şîsiyye Fassı şerhi, Hz. Şît'in "Kelime-i Şîsiyye" olarak anılan "Hikmet-i Nefsiyye" (ilâhî nefes/atâ) ile olan bağlantısını temel alır². Bu bağlamda, Hz. Şît'in ilk "hibe çocuk" olması, ilâhî atânın ve lütfun bir sembolü olarak öne çıkar. Terzibaba, bu atâyı insanın bâtınî yapısındaki "be" harfi sırrıyla ilişkilendirir. "Be" harfinin altındaki nokta, hem ilâhî hem de beşerî benliğin kaynağı olan sınırsız ve sonsuz bir nokta olarak açıklanır¹. Bu nokta, insanın küçük bir cisim olmasına rağmen hakikatinin sonu olmayan bir nokta olduğunu ifade eder ve âlemde ne varsa, tüm esmâ ve sıfatları kuşatan "Allah" isminin de dâhil olduğu her şeyi ihata ettiğini belirtir¹.

Şerhin bir diğer özgün noktası, "be" harfinin altındaki noktanın zahir ve bâtın arasındaki dengeyi temsil etmesidir. Tıpkı bir tahtaravalli gibi, zahir üste çıktığında bâtın altta kalır ve hangi tarafa ağırlık verilirse diğer taraf havalanır³. Bu durum, sâlikin kendi içindeki denge arayışını ve Hak ile halk arasındaki muvazeneyi simgeler. Terzibaba, nefsin seyr-i sülûktaki yapıcı ve yararlı rolüne de dikkat çeker. Nefs-i emmârenin ilâhî senaryonun sahnelenmesi için gerekli olduğunu ve sülûk sürecinde yapıcı bir potansiyele sahip olduğunu vurgular⁴. Bu, nefsin tamamen yok edilmesi yerine, onun tezkiye edilerek Hak'ka teslim edilmesi gerektiği anlamına gelir. Halîfelik kavramı da bu bağlamda ele alınır; sâlikin nefsinin hilâfet iddiâsından soyutlanması (tezkiye) ve Hak'ın hilâfet emanetini izhâra mahal olması (tecellî), Âdemiyye Fassı'nın menşei olarak açıklanır. Bu, insanın Hak'tan aldığı emaneti taşıma vasfının, nefsin Hak'ka teslim olmasıyla gerçekleştiğini gösterir.