Uluhiyyet nedir?
Uluhiyyet, "Allah" isminin kapsadığı tüm ilahi isim ve sıfatların kaynağı olan, Zât'ın kulluğa layık olma (ma'bûdiyyet) cihetinden mülahaza edildiği cami bir mertebedir¹. Tasavvufta Zât mertebesi olarak kabul edilen uluhiyyet, Hak'ın kendi mertebelerinde varlığın gerçek yüzlerini koruduğu ve yüce Zât'ın zuhur yerlerinin en yükseği olarak tanımlanır²·³. Bu mertebe, zıtları özünde toplar; Hakk'ı halk sûretinde, halkı da Hakk sûretinde zâhir kılar⁴. Uluhiyyet, vücud mertebelerinin en üstü olan lâhût ile de ilişkilidir; lâhût, ilâhî mertebe olarak Hak'ın zâtının mertebesidir ve uluhiyyet kavramını içinde barındırır.
Detaylı cevap
Uluhiyyet, Arapça "ilâh" kökünden türemiş olup, "kendisine ibadet edilen, yöneltilen" anlamını taşır ve "Allah" lafzı bu mertebenin özel adı (ism-i alem) kabul edilir¹. Bu mertebe, tüm isimlerin toplandığı "cami mertebe" olarak nitelendirilir ve rububiyyet mertebesini de kapsar; zira her Rab Allah'tır ancak her Allah sadece Rab değildir¹.
Uluhiyyet mertebesinde isimlerin ve sıfatların zuhuru gerçekleşir; bu zuhurda zıtlar belirir ve isimler ile sıfatlar birbirinin zıddı olarak gözükür³·⁵. Örneğin, evveli olmayanı sonradan olmuşu, Hakk'ı halkı, varlığı yokluğu özünde toplar⁴. Bu durum, Hakk'ın halk sûretinde, halkın ise Hakk sûretinde zâhir olmasıyla açıklanır³.
Tasavvufta vücud mertebelerinin en üstü olan lâhût, ilâhî mertebe ve Hak'ın zâtının mertebesi olarak uluhiyyet ile yakından ilişkilidir. Lâhût'un üç katmanı olan Ahadiyyet ve Vâhidiyyet, uluhiyyet ile aynı mertebenin ifadeleri olarak kabul edilir⁶·⁷. Özellikle Vâhidiyyet mertebesi, uluhiyyet, Vâhidiyyet ve Rahmâniyyet'in kendi içindeki bölümlerini toplayan ve amiri uluhiyyet olan bir mertebedir⁷. Küllî olan uluhiyyet, mevcutların hakikatlerinin (ayan-ı mevcude) rububiyetlerini ayrı ayrı ism-i haslar ile aldığı kaynaktır⁸.
Kaynaklar
Cevap metnindeki ¹ ² ³ numaraları aşağıdaki kaynaklara karşılıktır — her biri kitabın tam sayfasına götürür.
- 1Uluhiyyet
- 2Enbiyâ Sûresi · s.106“Ulûhiyyet “Zât Mertebesi” Tüm olarak bu varlığın gerçek yüzleri ile kendi mertebelerinde korumaya “Ulûhiyyet” adı verilir. Hak ve halk olarak: Ulûhiyyet, zâtın ”Oku
- 3Gökyüzü İnsanları Araştırması (Cilt 2) · s.106“Ulûhiyyet; bu sıfatta isimlerin, sıfatların zuhuru vardır ve toplumdan herşeyin hakkını tek tek vermek gibi, bir zuhuru olur. Bu sıfatta zıtlar belirir; isimler”Oku
- 4Gökyüzü İnsanları Araştırması (Cilt 2) · s.12“Ulûhiyyet; bu sıfatta isimlerin, sıfatların zuhuru vardır ve toplumdan herşeyin hakkını tek tek vermek gibi, bir zuhuru olur. Bu sıfatta zıtlar belirir; isimler”Oku
- 5Vahiy ve Cebrâîl · s.25“Ulûhiyyet; bu sıfatta isimlerin, sıfatların zuhuru vardır ve toplumdan herşeyin hakkını tek tek vermek gibi, bir zuhuru olur. Bu sıfatta zıtlar belirir; isimler”Oku
- 6Sohbet Arası Sohbetler (26) · s.40“Yani Ulûhiyyet mertebesinde olan mutlak fail Allah'u Teâlâ Hazretleri ve onun tesir sahası olan da Hakîkat-ı Muhammediye. İşte bu âlemde biz ister bunu olumlu, ”Oku
- 7Sohbet Arası Sohbetlerden Seçmeler (31) · s.47“Â'maiyyet, Ahadiyyet ve Vahidiyyet, Vahidiyetle Ulûhiyyet aynı mertebenin ifadesidir. Ve bu mertebede yani ayrıca Vahidiyette bir de Rahmâniyet var. Ulûhiyyet, ”Oku
- 8TB. Fusûs Mukaddimesi (Cilt 180) · s.133“Çünkü ayan-ı mevcude rububiyetlerini kül olan uluhiyyetten ayrı ayrı ism-i haslar ile aldı; yani mevcut olanların ayanları yani hakikatleri rububiyetlerini yani”Oku
İlgili sorular
Bu cevap, adı geçen eserlerden derlenmiş yapay zekâ destekli bir özettir; dinî hüküm veya fetva değildir. İlim için kaynaklara başvurarak doğrulamanız tavsiye edilir.