Üzeyriyye Fassı'nda esas olarak hangi mesele ele alınır?

Fusûsu'l-Hikem, İbn Arabî'nin tasavvuf metafiziğinin ana metni olup, her biri bir peygamberin temsil ettiği bir hikmeti taşıyan yirmi yedi Fass'tan oluşur. Üzeyriyye Fassı, bu eser içerisinde kader ve cebir-ihtiyâr meselesinin tahkik edildiği önemli bir bölümdür³. Bu Fass'ta, kalbi ezelde iman nuruyla aydınlanmış olan kimsenin bu âlemde de mümin olarak zuhur edeceği, ilâhî ilimde ayn-ı sâbitesinin hidayete istidadı olmayan kimselerin ise hidayetle zuhur etmeyeceği belirtilir¹. Bu durum, kulun a'yân-ı sâbitesinden kaynaklanan bir cebir olarak ifade edilir; yani cebir vardır, ancak bu Hak'tan değil, kulun kendi ezelî hakikatinden gelir (Cebir ve İhtiyâr).

Üzeyriyye Fassı, "Allah için kesin delil sabittir" buyurulan yerde, Yüce Allah ile inkârcılar arasında geçen konuşmalar üzerinden şeriatça açıklanmış olan bu meseleleri detaylandırır². Peygamberlerin ve onların vârislerinin tebliğ yönünden ancak teklifî emre hizmet ettikleri, iradî emre ise hizmet etmedikleri bu Fass'ta açıklanır³. Bu, Allah'ın kullarına yüklediği sorumluluklar ile O'nun mutlak iradesi arasındaki farkı ortaya koyar. Dolayısıyla Üzeyriyye Fassı, ilâhî takdirin ve kulun ezelî istidatlarının, onun dünya hayatındaki seyrini nasıl şekillendirdiğini tasavvufî bir derinlikle işler.