Üzeyriyye Fassı'nın iki şerh çizgisi arasındaki ortak zemin nedir?

Üzeyriyye Fassı'nın şerhlerinde ortaya konan ortak zemin, varlığın nihai kaynağının ve dönüş noktasının Cenâb-ı Hakk olduğu hakikatidir. Bu, "halkın varlığı dahi Hakk'ın olup, soru ve cevap kendisinden yine kendisine gerçekleşir" ifadesiyle net bir şekilde dile getirilir¹. Bu cümle, tasavvufî düşüncenin merkezinde yer alan tevhid ilkesini vurgular. Yani, görünen ve görünmeyen tüm varlıkların, eylemlerin ve bilginin Allah'tan sudur ettiği ve O'na rücu ettiği anlayışıdır. Bu bağlamda, sâlikin benlik vehminden kurtulması ve fenâ zevkiyle mutlu olması hedeflenir¹. Bu durum, sâlikin kendi varlığını Hakk'ın varlığında eritmesi, yani bireysel varoluşun sınırlılıklarından sıyrılarak mutlak varlığa ulaşma çabasıdır. Bu ortak zemin, aynı zamanda, ilim mertebesinin öncesiz olan Zât'ın ilmi ile sonradan olan mümkün varlığın ilmi olmak üzere iki yönle tamamlandığına dair Şîs ve Lokman Fassı'nda geçen ayrıntılarla da ilişkilidir². Bu, Hakk'ın hem mutlak ilmi hem de yaratılmışlardaki tecellileriyle bilinebilirliğini ifade eder. Dolayısıyla, Üzeyriyye Fassı'nın şerh çizgileri, varlığın birliği ve Hakk'a dönüş esası üzerine kuruludur.