Vâhidiyyet kavramı neye işaret eder?
Vâhidiyyet, Hakk'ın sıfat ve esmâ ile taayyün ettiği teklik mertebesidir; ahadiyyetten sonra gelir ve kesretin (çokluğun) zeminini oluşturur. Ahadiyyet hiçbir nispet kabul etmezken, vâhidiyyet 'er-Rahmân, el-Mâlik, el-Kuddûs' gibi ilâhî isimlerin ve sıfatların tafsîlini mümkün kılan birlik kademesidir. Bu mertebede zât, sıfattır; sıfat da zâttır ve meydana gelen her sıfatın zuhuru, diğer sıfatın aynısı sayılır¹. Vâhidiyyet, Uluhiyyet ve Rahmaniyyet'in zuhur ettiği bir sahadır ve bu mertebenin amiri Uluhiyyet'tir².
Detaylı cevap
Vâhidiyyet, tasavvufî vücud bahsinde ahadiyyetin ilk taayyünüdür ve beş ilâhî hazret (hazerât-ı hamse) düzeninde taayyün-i sânî olarak yer alır. Ahadiyyet ile vâhidiyyet arasındaki temel farklar şunlardır: Ahadiyyette hiçbir nispet, izâfet veya sıfat bulunmazken, vâhidiyyette ilâhî esmâ ve sıfatlar tafsîl bulur. Ahadiyyet kesretle alâkası olmayan salt bir teklik iken, vâhidiyyet kesretin menşeidir ve ondan çokluk doğar; ancak bu çokluk Birlik'te mahfûzdur³. Ahadiyyet idrâk edilemez ve sadece nefyle bilinirken, vâhidiyyet esmâ ile idrâk edilir; esmâ vâhidiyyetin dilidir.
Vâhidiyyet mertebesi aynı zamanda Uluhiyyet mertebesi, yani Allah'lık mertebesidir⁴. Bu mertebede, Hakk'ın zâtı, sıfatları ve isimleriyle birlikte, ancak hâlâ Birlik hâlinde bulunur³. A'yân-ı sâbite (eşyanın ezelî mâhiyetleri) vâhidiyyet mertebesinde Hakk'ın ilminde sâbittir. Vâhidiyyet, Hakk'ın Ahadiyyeti ile tenezzül edip sıfat-ı subûtiyesini meydana getirdiği mertebedir ve bu mertebeden Rahmaniyet'e tenezzül eder⁵. Bu mertebede, zât sıfattır ve sıfat da zâttır; her sıfatın zuhuru diğer sıfatın aynısı sayılır, hatta rahmetten ibaret nimet, azaptan ibaret nikmetin aynısıdır¹. Vâhidiyyet mertebesinden gelen emirler, "Tecelli-i Vahid" olarak adlandırılır ve göz açıp kapayıncaya kadar gerçekleşir⁶.
Kaynaklar
Cevap metnindeki ¹ ² ³ numaraları aşağıdaki kaynaklara karşılıktır — ilgili esere ve bölüme yönlendirir.
- 1Gökyüzü İnsanları Araştırması (Cilt 2), s. 11“Vahidiyyet Vahidiyyet, yüce zâtın zuhuruna bir tecelli yeri olmaktan ibarettir. O’nda, zât, sıfattır; sıfat da zâttır. Meydana gelen her sıfatın zuhuru ( isters”Oku
- 2Gökyüzü İnsanları Araştırması (Cilt 2), s. 105“. (5) ------------------ Vahidiyyet. Vahidiyyet, bir sahadır Uluhiyyet-ilâhlık ve Rahmaniyyet orada zuhura gelmektedir. Vahidiyyet Vahidiyyet, yüce zâtın zuhuru”Oku
- 3Zümer Sûresi, s. 22“"Vâhid" ismi, Vücûd-u Mutlak'ın Ahadiyyet mertebesinden Vâhidiyyet mertebesine taayyününe işâret eder. "Ahad", hiçbir kesret ve taayyünün bulunmadığı salt Tekli”Oku
- 4Sohbet Arası Sohbetlerden Seçmeler (31), s. 46“Sonra bir tecelli daha buradan yaptı inniyyeti ve hüviyyetiyle birlikte, oradan da Vahidiyyet mertebesini ortaya getirdi. Biri Ahadiyyet biri Vahidiyyetdir. Bun”Oku
- 5Er-Rahmân, s. 19“ve “Hüvviyyeti” ki (bu da aleme dönük faaliyet sahasının menseldir). 4 - Bu “Ahadiyyeti” ile tenezzül edip “Vahidiyyetini” “sıfat-ı subüti” yesini meydana getir”Oku
- 6Kalem Sûresi, s. 68“İlla bir emrimiz olur, yani “Vahidiyyet” mertebesinden (birlik mertebesinden) bir emrimiz olur ve o göz açıp kapayıncaya kadardır. Bir başka ifade ile bu oluşum”Oku
Dayandığı eserler
İlgili sorular
Bu cevap, adı geçen eserlerden derlenmiş yapay zekâ destekli bir özettir; dinî hüküm veya fetva değildir. İlim için kaynaklara başvurarak doğrulamanız tavsiye edilir.