Vâhidiyyet kavramının zâhir-bâtın mertebeleri nelerdir?
Vâhidiyyet, Hakk'ın sıfat ve esmâ ile taayyün ettiği teklik mertebesidir ve bu mertebede kesretin menşei bulunur. Vâhidiyyetin zâhir-bâtın mertebeleri, ilâhî isimlerin ve sıfatların hem görünürdeki tezahürlerini hem de bu tezahürlerin ardındaki gizli hakikatlerini ifade eder. Ulûhiyet, küllî fıtratın bâtını iken, vâhidiyyet ulûhiyetin zâhiridir; zira ilâhî esmânın kesif sûretleri bu âlemde küllî fıtrat aracılığıyla zâhir olur¹. Bu bağlamda âlem sûretleri zâhir, ilâhî isimler ise bâtındır ve zâhir olan âlem sûretlerinin varlığı, bâtını olan isimler iledir².
Detaylı cevap
Vâhidiyyet, tasavvufî vücud bahsinde ahadiyyetin ilk taayyünüdür ve beş ilâhî hazret sıralamasında taayyün-i sânî olarak yer alır. Bu mertebe, Hakk'ın sıfat ve esmâ ile taayyün ettiği teklik mertebesi olup, ahadiyyetten farklı olarak ilâhî esmâ ve sıfatların tafsil bulduğu, kesretin menşei olan bir kademedir. Vâhidiyyetin zâhir-bâtın mertebeleri, Hakk'ın "ez-Zâhir" ve "el-Bâtın" esmâsının bu mertebedeki tezahürleriyle ilişkilidir.
Bâtın mertebesi: Vâhidiyyet mertebesinde, ilâhî isimler ve sıfatlar, âlem sûretlerinin bâtını olarak bulunur². Bu, Hakk'ın ilminde gizli olan gaybî yönüdür³. İnsanın bâtınî mânâda, lâtif ve ruhanî bir mânâ olarak Rahmâniyyet ile vasıflanması, vâhidiyyetin bâtınî tecellilerinden biridir⁴·⁵. Ayrıca, "Hu" ismi şerifine başlanıp vahdet-i zâtiyye hüviyetinin bâtınî olması, vâhidiyyetin sıfat mertebeleri ile zuhuruna işaret eder⁶·⁷·⁸.
Zâhir mertebesi: Vâhidiyyet, ulûhiyetin zâhiridir; zira ilâhî esmânın kesif sûretleri bu âlemde küllî fıtrat aracılığıyla zâhir olur¹. Âlem sûretleri, ilâhî isimlerin görünme yerleri olarak zâhir olur ve eğer bu görünme yerleri olmasa, isimler taayyün etmiş olmazdı². Bu mertebe, hazret-i vâhidiyyet ile hazret-i imkâniyyeyi cem eden ve âlem-i mâddiyyâtı ihtiva eden bir mertebedir¹. Vâhidiyyet, sıfat ve kudret mertebesi olarak da tanımlanır ve burada sıfat, vâhidiyyet elbisesi giyerek zâtı perdelenmiş olur⁴·⁵. Zâhir-bâtın mertebeleri, tek bir hakikatin farklı mertebeleri olup, gayb Allah'ın ilminde gizli olan bâtın, şehadet ise onun zâhirdeki görünümüdür³. İnsân-ı Kâmil'in elini tutup insan vasfına kavuşanlar için zâhir-bâtın ve alt-üst hakikat bilgi kapıları açılır⁹.
Kaynaklar
Cevap metnindeki ¹ ² ³ numaraları aşağıdaki kaynaklara karşılıktır — her biri kitabın tam sayfasına götürür.
- 1Kelime-i Âdemiyye · s.180“Bu mertebe hazret-i vâhidiyyet ile hazret-i imkâniyyeyi câmi’dir; ve âlem-i mâddiyyât bu mertebenin taht-ı hîtasındadır. Binâenaleyh suver-i âlemde bir vech ile”Oku
- 2Saff Sûresi · s.12“Ve ulûhiyyet, ilâhî isimlerin ilmi sûretler ile taayyünü mertebesi olan vâhidiyyet mertebesine tenezzül edince bu mertebede, bir olan vücût isimler ile taayyün ”Oku
- 3Ra'd Sûresi · s.138“Gayb ve şehadet, tek bir hakikatin farklı boyutlarıdır. Gayb, Allah’ın ilminde gizli olan batın; şehadet ise onun zahirdeki görünümüdür. İnsan, kendi nefsinde b”Oku
- 4Altı Peygamber — Hz. Âdem · s.82“-Oradan bu program nefs-i Vahide olarak, Vahidiyyet mertebesine indirildi ki Vahidiyyet ile vasıflandı. Burası sıfat ve kudret mertebesi, aynı zamanda sıfat cen”Oku
- 5Gökyüzü İnsanları Araştırması (Cilt 2) · s.220“-Oradan bu program nefs-i Vahide olarak, Vahidiyyet mertebesine indirildi ki Vahidiyyet ile vasıflandı. Burası sıfat ve kudret mertebesi, aynı zamanda sıfat cen”Oku
- 6Tuhfetu'l-Uşşâkî · s.57“Sonra: Hu ismi şerifine başlanıp Vahdet-i zatiyye hüviyeti batine ve suret-i hüviyet ise, Vahidiyyet sıfatı olmasına işaret olmak üzere bir kere batına ; bir ke”Oku
- 7Tesbih ve Zikir · s.117“Sonra: Hu ismi şerifine başlanıp Vahdet-i zâtiyye hüviyeti batine ve suret-i hüviyet ise, Vahidiyyet sıfatı olmasına işaret olmak üzere bir kere bâtına ; bir ke”Oku
- 8Rûm Sûresi · s.78“Sonra: Hu ismi şerifine başlanıp Vahdet-i zatiyye hüviyeti batine Ve suret-i hüviyet ise, Vahidiyyet sıfatı olmasına işaret olmak üzere Bir kere batına ; bir ke”Oku
- 9Bendeki Terzi Babam (Cilt 1) · s.9“Aynı zamanda sihirbazlar bu hayvanı şapkadan çıkarırlar. 26 sayında ki (2) zâhir-bâtın ve (6) altı yöndür (sağ, sol, ön, arka, yukarı, aşağı) sayı ters döndüğün”Oku
İlgili sorular
Bu cevap, adı geçen eserlerden derlenmiş yapay zekâ destekli bir özettir; dinî hüküm veya fetva değildir. İlim için kaynaklara başvurarak doğrulamanız tavsiye edilir.