Velâyet ve Nübüvvet'in ortak zemini nedir?

Velâyet ve nübüvvet arasındaki ilişki, tasavvufî düşüncede derinlemesine ele alınır. Nübüvvet, "peygamberlik, haber alma" anlamına gelir ve Hak'tan kuluna özel haber verme, vahiy iletilme makamıdır. Velâyet ise "yakınlık, dostluk, vekillik" demektir ve tasavvufta sâlikin Hak ile yakınlık makamı, Hak'tan olan manevî dostluğun adıdır.

Her iki kavram da ilâhî bilginin ve yakınlığın farklı tezahürleridir. Nübüvvet, dış dünyaya tebliğ ve şeriat getirme yönüyle "haricî" iken, velâyet iç dünyada Hak ile yakınlık kurma yönüyle "dâhilî"dir. Ancak bu ayrım, onların ortak zeminini ortadan kaldırmaz; aksine, her nebînin aynı zamanda bir velî olduğunu vurgular. Zira peygamberler, Hak'tan vahiy alırken aynı zamanda O'nunla özel bir yakınlık ve dostluk içindedirler.

"Kelime-i Şîsiyye" adlı eserde belirtildiği üzere, velâyet mutlak ilâhî bir sıfattır ve peygamberlere ile evliyaya isnat edilmesiyle mukayyed (sınırlı) hale gelir. Mukayyed olan velâyet, mutlak velâyet ile kâimdir (varlığını sürdürür); mutlak velâyet de mukayyed ile zâhirdir (görünür)¹. Bu durum, peygamberlerin ve evliyanın velâyetlerinin, mutlak velâyetin cüzleri olduğunu gösterir. Benzer şekilde, peygamberliğin cüzleri de mutlak nübüvvetin cüzleridir¹.

Hz. Muhammed'in "Âdem su ile çamur arasında iken ben nebî idim" hadîs-i şerîfi, nübüvvetin zaman ve mekân üstü, ezelî bir hakikat olduğuna işaret eder². Bu ezelî hakikat, velâyetle de iç içedir. Peygamberler ve resuller, velâyetleri cihetiyle ilimleri, "hâtem-i velâyet mişkâtından" (velâyetin sonuncusunun kandilinden) alırlar. Hz. Muhammed de kendi bâtını olan şahsî mukayyed velâyeti açısından bu kaynaktan ilim alır³. Bu durum, velâyetin, nübüvvetin de beslendiği temel bir manevî ilim ve yakınlık kaynağı olduğunu ortaya koyar.