Ya'kûbiyye Fassı'nın iki şerh çizgisi arasındaki ortak zemin nedir?

Ya'kûbiyye Fassı'nın şerh çizgileri, temelde varlığın kaynağına ve ilâhî tedbirin işleyişine dair ortak bir anlayışa dayanır. Bu ortak zemin, halkın varlığının dahi Hakk'a ait olduğu ve tüm soru ve cevapların kendisinden yine kendisine gerçekleştiği hakikatidir¹. Bu idrak, sâlikin benlik vehminden kurtularak fenâ zevkine ulaşmasını hedefler¹.

Fass'ın "hikmet-i rûhiyye" ile tavsif edilmesi, dinin ruh mesabesinde görülmesinden kaynaklanır. Ya'kûb (a.s.)'ın din emrine olan galibiyeti ve evladına dini tavsiye etmesi, bu hikmetin temelini oluşturur². Dinin tedbiri iki vecih üzerinedir: Birincisi, âlemin nizamını muhafaza eden "siyaset"tir. İkincisi ise, nefsi hıraset (koruma) olup, ahiret işlerine ve işlerin akıbetine onunla nazar olunur². Bu iki vecih, ilâhî tedbirin hem dışsal düzeni hem de içsel arınmayı kapsadığını gösterir.

İlim mertebesi de bu bağlamda iki vecihle kâmil olur: öncesiz olan Zât'ın ilmi ile sonradan olan mümkün varlığın ilmi³. Bu, ilâhî ilmin hem mutlak hem de yaratılmış âlemle ilişkili yönlerini kapsar. Bu tür bahislere aklın ayağının kayabileceği ve Allah'a noksanlık isnat edildiği zannının oluşabileceği belirtilir, bu nedenle Şîs ve Lokman Fassı'ndaki zâtî ve sıfatî ilim ayrıntılarına müracaat edilmesi tavsiye edilir³. Bu durum, tasavvufî idrakin derinliğini ve yanlış anlamalara karşı dikkatli olunması gerektiğini vurgular.