Âl-i İmrân Sûresi 159. Âyet

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Rahmet, kalpteki incelik ve şefkatten kaynaklanan bir iyilik yapma arzusudur. Allah'a nisbet edildiğinde ise, sadece bu arzu değil, aynı zamanda bu arzuya uygun fiili ihsan ve lütuf anlamına gelir. Ayetteki 'Allah'ın rahmetinden dolayı' ifadesi, Peygamber'in yumuşak huyluluğunun ilahi bir lütuf ve ihsanın sonucu olduğunu belirtir.

Toshihiko Izutsu (Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar): Rahmet, Kur'an'ın temel kavramlarından biridir ve genellikle Allah'ın insanlara karşı olan şefkatini, merhametini ve bağışlayıcılığını ifade eder. Bu ayette, Peygamber'in insanlara karşı gösterdiği yumuşaklığın, Allah'ın ona bahşettiği bu rahmetin bir yansıması olduğu vurgulanır, bu da kavramın ilahi kökenli bir erdem olduğunu gösterir.

Ebû Ubeyde (Mecâzü'l-Kur'ân): Lîn, sertliğin zıddı olup, yumuşaklık ve kolaylık anlamına gelir. Ayetteki 'lînte lehum' ifadesi, Peygamber'in insanlara karşı sert ve katı değil, aksine müsamahakar ve hoşgörülü davrandığını mecazi olarak anlatır, bu da onun liderlik vasfının bir parçasıdır.

Semîn el-Halebî (Umdetü'l-Huffâz): Lîn kelimesi, ahlaki bir özellik olarak yumuşaklık, nezaket ve kolaylaştırıcı olmayı ifade eder. Ayetteki kullanımı, Peygamber'in tebliğ ve liderlik görevinde insanları itici değil, çekici kılan bir tavır sergilediğini, bu sayede etrafında toplanmalarını sağladığını vurgular.

İbn Kuteybe (Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân): Fazz, söz ve davranışlarında sert, kaba ve haşin olan kişiyi tanımlar. Ayetteki 'lev künte fazzan' ifadesi, Peygamber'in bu tür bir karaktere sahip olması durumunda insanların ondan uzaklaşacağını belirterek, yumuşak huyluluğun önemini zıt bir örnekle pekiştirir.

Fîrûzâbâdî (Basâiru Zevi't-Temyîz): Fazz, hem sözde hem de fiildeki kabalığı, nezaketsizliği ve sertliği ifade eder. Kalbin katılığı ile birlikte anılması, bu olumsuz özelliğin sadece dışa vurumunu değil, aynı zamanda içsel bir durumu da yansıttığını gösterir. Ayette, bu özelliğin toplumsal ilişkilerde ayrılığa yol açacağı uyarısı yapılır.

Ebû Bekir es-Sicistânî (Nüzhetü'l-Kulûb): Ğalîz, kalın, sert ve katı anlamına gelir. 'Ğalîza'l-kalb' terkibi ise, kalbin merhametten yoksun, katı ve anlayışsız olmasını ifade eder. Ayette, Peygamber'in bu tür bir kalbe sahip olması durumunda insanların etrafından dağılacağı belirtilerek, liderlikte şefkatin ve anlayışın merkezi rolü vurgulanır.

Ebu'l-Bekâ el-Kefevî (el-Külliyyât): Ğalâza, inceliğin ve yumuşaklığın zıddıdır. Kalbe nisbet edildiğinde, kalbin katılaşması, merhamet ve şefkat duygularından mahrum kalması anlamına gelir. Ayetteki bu kullanım, Peygamber'in kalbinin yumuşaklığının, ümmetini bir arada tutan temel bir faktör olduğunu ortaya koyar.

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Şevr kelimesi, bir şeyin iç yüzünü ortaya çıkarmak, balı petekten çıkarmak gibi anlamlara gelir. İstişare ise, bir konuda doğru görüşü ortaya çıkarmak için başkalarının fikirlerini almak demektir. Ayetteki 'şâvirhum fi'l-emr' emri, liderin önemli konularda danışma ve ortak akıl yürütme prensibini benimsemesi gerektiğini gösterir.

Mevlüt Güngör (Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi): Şevr kökünden türeyen istişare, Kur'an'da toplumsal ve yönetsel kararların alınmasında katılımcılığın ve ortak aklın önemini vurgulayan bir kavramdır. Bu ayet, Peygamber'e hitaben, kararlarında ümmetinin görüşlerine başvurmasını emrederek, istişarenin sadece bir tavsiye değil, aynı zamanda ilahi bir prensip olduğunu ortaya koyar.

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Tevekkül, bir işi başkasına havale etmek ve ona güvenmek demektir. Allah'a tevekkül ise, kulun tüm işlerinde Allah'a güvenmesi, O'na dayanması ve işlerin sonucunu O'na bırakmasıdır. Ayette, istişare sonrası karar verildiğinde Allah'a tevekkül edilmesi emredilerek, beşeri çabanın ardından ilahi takdire teslimiyetin gerekliliği vurgulanır.

Toshihiko Izutsu (Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar): Tevekkül, Kur'an'ın merkezi kavramlarından biridir ve insanın kendi gücünün sınırlılığını kabul ederek, nihai olarak Allah'ın kudretine ve iradesine teslim olmasını ifade eder. Bu ayette, istişare gibi insani çabaların ardından dahi, kararın uygulanmasında ve sonucunda Allah'a güvenmenin, mümin için vazgeçilmez bir ahlaki ve dini tutum olduğu belirtilir.