Ahkâf Sûresi 3. âyetin işârî (bâtınî) tefsiri nedir?

### ✦ Âyetin Zâhirî Tefsiri بِالْحَقِّ (bi'l-hakk — hak ile, hakikat üzere) — bu iki kelime, bütün bir kâinatın yaratılış fermanının mührüdür. Cenâb-ı Hakk, gökleri ve yeri ve aralarındaki her ne varsa, bâtıl üzere değil, hakikat üzere yarattığını beyân buyurur. Peki bu 'hak ile yaratma' ne demektir? Sadece bir yaratılış sebebi mi, yoksa varlığın bizzat kendisi mi? Nitekim allâme Râgıb el-İsfehânî Hazretleri, el-Müfredât'ında bu kelimeyi incelerken ne güzel ifade buyurmuşlardır: Hak, bir şeyin kendisiyle sâbit ve kâim olduğu asıldır. Öyleyse bu kâinat, bir asıl üzere kâimdir — o asıl da Hakk Teâlâ'nın bizzat kendisidir. Yaratılış, ne bir oyun ne bir eğlencedir; o, hikmet-i ilâhiyye muktezâsınca, her zerresinde bir mânâ taşıyan, her hareketiyle bir hakikate işaret eden canlı bir kitaptır. وَأَجَلٍ مُّسَمًّى (ecelin müsemmâ — belirlenmiş vade) ifadesine gelince: Ebû Ubeyde Hazretleri Mecâz

Ahkâf 3Cüz 26 · Sayfa 502

Ahkâf Sûresi 3. Âyet

الأحقاف

Önceki Ayet Sonraki Ayet

Sohbete sor

Mâ ḣaleknâ-ssemâvâti vel-arda vemâ beynehumâ illâ bilhakki ve ecelin musemmâ(en)(c) velleżîne keferû ‘ammâ unżirû mu'ridûn(e)

Biz, gökleri, yeri ve ikisi arasında bulunanları hak ve hikmete uygun olarak ve belirli bir süre için yarattık. İnkar edenler ise, uyarıldıkları şeylerden yüz çevirmektedirler.

Bu ayet, göklerin ve yerin yaratılışının bir 'hak' ve belirli bir 'ecel-i müsemma' üzere olduğunu bildirirken, inkarcıların bu uyarıdan yüz çevirdiklerini beyan eder.

1خَلَقْنَاH-L-Q

Kök:خ ل ق—Yoktan var etmek, yaratmak; burada göklerin ve yerin yaratılmasını ifade eder.

İbn Kuteybe (Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân): Halk, 'takdir etmek' ve 'yoktan var etmek' anlamlarını taşır. Allah'a nispet edildiğinde mutlak yaratma (îcâd) kastedilir; kullar için ise 'biçimlendirmek' anlamında kullanılabilir.

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât): Halk iki anlamda kullanılır: birincisi, yoktan ve önceki bir modeli olmaksızın îcâd etmek (bu yalnızca Allah'a mahsustur); ikincisi, bir şeyi takdir edip ölçülendirmek.

Semîn el-Halebî (Umdetü'l-Huffâz): Ayetteki 'halaqnâ' ifadesinin 'bi'l-haqq' kaydıyla gelmesi, yaratılışın anlamsız ve tesadüfi olmadığını, bir hikmet ve hakikat üzere gerçekleştiğini vurgular.

2بِٱلْحَقِّH-Q-Q

Kök:ح ق ق—Gerçek üzere, bir hikmet ve gaye ile; yaratılışın abes ve boşuna olmadığını ifade eder.

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât): Hak, bir şeyin kendisiyle sabit olduğu asıldır. 'Bi'l-hak' ifadesi, yaratılışın bâtıl, abes ve anlamsız olmayıp bir hakikate ve hikmete dayandığını bildirir.

Toshihiko Izutsu (Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar): Izutsu, 'hak' kavramını 'bâtıl' karşısında konumlandırır. Kur'an'da yaratılışın 'bi'l-hak' olması, evrenin bir anlam ve amaç taşıdığı, nihilist bir bakışla değil teleolojik bir bakışla kavranması gerektiği anlamına gelir.

3أَجَلٍ مُّسَمًّىE-C-L

Kök:أ ج ل—Belirlenmiş süre, tayin edilmiş vade; kıyamete veya her şeyin sona ereceği zamana işaret eder.

Ebû Ubeyde (Mecâzü'l-Kur'ân): Ecel-i müsemmâ, önceden belirlenmiş ve ismlendirilmiş bir süre demektir. Burada göklerin ve yerin bir vadeye bağlı olarak yaratıldığı, yani ebedi olmadıkları ve bir gün sona erecekleri ifade edilir.

Ebu'l-Bekâ el-Kefevî (el-Külliyyât): Ecel iki türlüdür: ecel-i müsemmâ (Allah katında bilinen kesin vade) ve ecel-i mu'allak (şartlara bağlı vade). Ayette kastedilen ecel-i müsemmâdır, yani kıyametin Allah'ın ilminde belirlenmiş vaktidir.

4مُعْرِضُونَA-R-D

Kök:ع ر ض—Yüz çevirenler; uyarıyı duyduğu halde kasten ve inatla sırt dönenler.

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât): 'İ'râd', bir şeye yan tarafını (arz) dönmektir. İsm-i fâil olan 'mu'ridûn', hakikatten bilinçli olarak yüz çevirenleri ifade eder. Bu, basit bir cehalet değil, kasıtlı bir reddir.

Mevlüt Güngör (Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi): Güngör, 'i'râd' kavramının Kur'an'da inkârın pasif boyutunu temsil ettiğine dikkat çeker. İnkarcılar sadece karşı çıkmakla kalmaz, uyarıyı duymak bile istemeyerek yüz çevirirler.

Bu âyetin tefsiri eserlerde henüz eşleştirilmedi.

Eşleştirme tamamlandıkça bu bölüm otomatik dolar.

Bu âyet şu eserlerde de geçiyor(6)

Gökyüzü İnsanları Araştırması (Cilt 2)Her Şey Merkezinde mi? — Hikâye Vahiy ve Cebrâîl Enbiyâ Sûresi Mir'at-ül İrfân ve Şerhi Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 2