İçeriğe atla

Kâlû Belâ — Bezm-i Elest

Ezelî misak: rûhların A'râf 7/172'deki "Ben sizin Rabbiniz değil miyim?" hitabına verdiği "Evet" cevabı. Tasavvufun hatırlama çağrısı.

Tanım

Kâlû Belâ (قَالُوا بَلَى — "dediler: evet"), A'râf sûresi 172. âyetindeki "elestü bi-rabbiküm?" (Ben sizin Rabbiniz değil miyim?) hitabına rûhların verdiği "evet" cevabıdır. Bu ezelî muhâvere, "Bezm-i Elest" (Elest Meclisi) adıyla anılır ve tasavvufun en temel hatırlama-uyanma çağrısıdır.

İştikāk

Kâlû (قَالُوا) — "dediler". Belâ (بَلَى) — "evet" (olumsuz soruya verilen tasdik). Elest (أَلَسْتُ) — "değil miyim?". Bezm (Farsça) — "meclis, sohbet". Mîsâk (مِيثَاق) — "ahid, antlaşma". Türkçe tasavvuf edebiyatında bezm-i elest, rûz-i elest (elest günü), yevm-i elest, ahd-i elest, elest sâkîsi, elest kadehi, elest iklimi gibi onlarca tâbirle anılır.

Âyetin Tam Metni

"Hani Rabb'in Âdemoğullarının sulplerinden zürriyetlerini almış ve onları kendi nefislerine şahit tutarak: 'Ben sizin Rabbiniz değil miyim?' demişti. 'Evet, şâhit olduk' dediler." (A'râf, 7/172)

Tasavvufî Mertebesi

Bu hitap, âlem-i ervâhta — yani ruhların bedenlere taalluk etmeden önceki mertebesinde — vâki olmuştur. İbn Arabî bu mertebeyi, Hakk'ın gayriyyet libâsıyla zuhûr ettiği ilk taayyün sayar; "benlik" ve "sizlik" nispetleri bu mertebede zuhûra gelir. Mesnevî Cilt 6 şârihi şöyle özetler: "Âlem-i ervâh, âlem-i isneyniyyet olduğu cihetle 'Elestü bi-rabbiküm' hitâbı vâki' olmuştur."

Sülûkün Hedefi

Tasavvuf yolu, ezelde verilen bu "evet" sözünü dünyada hatırlamak ve yeniden yaşamaktır. Bayezid-i Bistamî'ye "Elestü birabbiküm hitâbı hâtırında mıdır?" denildiğinde "Üzerinden hiç gün geçmedi" buyurmuştur. Ali İsfahânî de aynı soruya "Nasıl hatırlamam, henüz o sözün üzerinden güneş batmadı" der. Sâlikin uyanışı, elest hâlinin sürekli tâze tutulmasıdır.

Önemli Kapsam Uyarısı

Misâk bahsi tek bir âyetle sınırlı değildir. Mâide sûresi şârihi belirtir: "Bu misâktan kasıt olarak bazıları 'elestü biRabbiküm' hitâbını söylemişlerdir, bazıları da 'âmener-rasûlü' âyetindeki 'semi'nâ ve eta'nâ' kısmının olduğunu ifâde etmişlerdir." Yani Kâlû Belâ, ezelî misakın bir yüzüdür; dünyada peygamberlere "işittik, itaat ettik" demek de ahdin yenilenmesidir.

Bu Kavram'in Gectigi Eserler

Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 9
Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 9

Ahmed Avni Konuk

18x

Biz kazā kadısının dehlizlerinde elest ve belâ dâvâsı içiniz. "Elestü bi-rabbiküm" hitabına ve "belâ" ile ruhların bu ilahi hitaba "Evet!" diyerek verdiği cevaba işâret edilir. Vaktâki "Elest" sâkisi el altında olan bu çorak toprağın başı üzerine bir cür'a döktü.

Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 9

Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 3
Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 3

Ahmed Avni Konuk

15x

Küllî ruhlar, ruhlar âlemindeki "Elestü bi-rabbiküm" hitabını idrâk ederler. Nitekim Bâyezid-i Bistamî hazretlerine bu hitap hâtırında mıdır denildiğinde "Üzerinden hiç gün geçmedi" buyurmuştur.

Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 3

Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 6
Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 6

Ahmed Avni Konuk

14x

Mertebe-i ervâh vücûd-i hakîkî-i Hakk'ın gayriyyet libâsıyla zuhûr ettiği ilk mertebedir; âlem-i ervâh, âlem-i isneyniyyet olduğu cihetle "Elestü bi-rabbiküm" hitâbı vâki' olmuştur.

Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 6

Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 13
Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 13

Ahmed Avni Konuk

13x

Rûz-i elest'te onun üzerine bir katre damlatmışlardır. O katre onu ebhâr-i aslîye çeker; o teşvîşler ve mihnetlerden halâs eder. Fîhi Mâ Fîh'in 19. faslı.

Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 13

TB. Fusûs — Ayniyyet/Gayriyyet
TB. Fusûs — Ayniyyet/Gayriyyet

Terzibaba - Necdet Ardıç

12x

Elestü bi rabbiküm? Ben sizin rabbiniz değil miyim sorusuna "Bela" dediler, evet rabbimizsin. Bu bir genel olarak "elestü birabbiküm" bir hükmü var, bir de her bir varlığa "Ben senin rabbın değil miyim" diye ayrı ayrı bütün ruhlara yapılan hitap.

TB. Fusûs — Ayniyyet/Gayriyyet

Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 5
Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 5

Ahmed Avni Konuk

12x

O "Elest" nidâsının zevki de öyledir. Her bir mü'minin kalbinde haşre kadar vardır.

Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 5

Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 11
Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 11

Ahmed Avni Konuk

11x

Avâz-ı gınâ âşıklara ondan dolayı hoş gelir ki, bezm-i elest'te rûhânî olan hoş sadâlar ile ünsiyet etmiş ve onun safâ-yı istimâ'ıyla perverde olmuş idiler.

Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 11

Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 4
Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 4

Ahmed Avni Konuk

10x

Bizim Hakk'a karşı olan ahd-i ezelîmiz, teşvik-i nefsânî ile pek çok def'alar bozuldu. Her kim "elest" gününde o sütü içti, Mûsa gibi sütü temyîz etti!

Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 4

Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 12
Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 12

Ahmed Avni Konuk

10x

O alî olan şâh sehere kadar bütün gece bir "Elestü"yü ve "Belî"yi kendi söyler. Çünkü uyku zamanında kulun iradesi yoktur ki bu hitabın cevabını verebilsin.

Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 12

Kur'ân-ı Kerîm'de Nefs Âyetleri
Kur'ân-ı Kerîm'de Nefs Âyetleri

Terzibaba - Necdet Ardıç

9x

Bizden de misak alınmıştır. "Elestü bi rabbiküm" denilerek "evet" dedik. Biz de unuttuk. C.Hakk herkese çeşitli vesilelerle misakı hatırlatır. Hatırlayanlar yola düşenlerdir.

Kur'ân-ı Kerîm'de Nefs Âyetleri

Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 8
Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 8

Ahmed Avni Konuk

9x

O elest deryâsına muttasıl olsun! Vaktâki deryâ oldu, her tağyîrden kurtuldu. Mesnevî-i Şerîf'den maksûd vahdet-i rubûbiyyetin beyânıdır.

Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 8

A’râf Sûresi
A’râf Sûresi

Terzibaba - Necdet Ardıç

8x

Hani Rabb'in Âdemoğullarının sulplerinden zürriyetlerini almış ve onları kendi nefislerine şahit tutarak: "Elestü bi-rabbiküm — Ben sizin Rabbiniz değil miyim?" demişti. "Belâ — Evet, şâhit olduk" dediler. Tâ ki kıyâmet günü "biz bundan habersizdik" demeyesiniz. (A’râf 7/172)

A’râf Sûresi — 172. âyet şerhi

Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 1
Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 1

Ahmed Avni Konuk

8x

Ömer'in nâm-ı evveli putperest idi; fakat "elest"de onun adı mü'min idi. Bu da başka bir örnektir.

Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 1

Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 10
Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 10

Ahmed Avni Konuk

7x

Merdüm-rübalıktan dolayı ahd-i elest'ten beri, hilim ve hışım dallarının her ikisi de vardır. "Ahd-i elest" ta'bîriyle ervâha "Elestü bi-rabbiküm" hitâbı vâki' olan zaman kasdedilir.

Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 10

Hikâyeler, Vecizeler, Atalar Sözü
Hikâyeler, Vecizeler, Atalar Sözü

Terzibaba - Necdet Ardıç

7x

Ali İsfahâniye sordular: "Elestü bezminde evet dediğimizi hatırlıyor musun?" Cevap verdi: "Nasıl hatırlamam, henüz o sözün üzerinden güneş batmadı." Tasavvuf ehlinin kulaklarında her an elestü hitabı, ezan sesi, tekbir nağmeleri çınlar durur.

Hikâyeler, Vecizeler, Atalar Sözü

Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 2
Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 2

Ahmed Avni Konuk

6x

Her bir dem ondan "Elestü" [Değil miyim?] geliyor. Cevher ve arazlar mevcud oluyorlar.

Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 2

Aşk ve İrfân Yolunda
Aşk ve İrfân Yolunda

Terzibaba - Necdet Ardıç

6x

Ülü'l-azm peygamberlerden bahseden âyetler analiz edildiğinde, üç önemli niteliklerinin olduğu ortaya çıkar: sabır, azim ve mîsâk. Soru-29: Kâlû Belâ'da ruhlarımızın "belâ" deyişini ve oradaki ilâhî mîsâkı nasıl açıklayabiliriz?

Aşk ve İrfân Yolunda

Mâide Sûresi
Mâide Sûresi

Terzibaba - Necdet Ardıç

6x

Bu misâktan kasıt olarak bazıları "elestü biRabbiküm" hitâbını söylemişlerdir, bazıları da "âmener-rasûlü" âyetindeki "semi'nâ ve eta'nâ" kısmının olduğunu ifâde etmişlerdir.

Mâide Sûresi

Kelime-i Ya'kûbiyye
Kelime-i Ya'kûbiyye

Muhyiddin İbnü'l-Arabi

5x

Bezm-i meyde bir iki câma kanâat et, git! Dâim olmaz bu visâl, etme tama' beyhûde!

Kelime-i Ya'kûbiyye

İnsân-ı Kâmil (Cilt 5)
İnsân-ı Kâmil (Cilt 5)

Terzibaba - Necdet Ardıç

5x

Bir kul için işitme tecellisi anlatıldığı şekilde olunca, onun için rahmaniyet arşı kurulur. Bu arşın seviyesinde Rabbı ona tecelli eder: "Elestü birabbiküm — Ben sizin Rabbiniz değil miyim?" diye o kullarına tecelli eder.

İnsân-ı Kâmil (Cilt 5)

İnci Tezgâhı (1)
İnci Tezgâhı (1)

Terzibaba - Necdet Ardıç

5x

Bezmi elest âleminden, Şeyhim Nusret'in gönül evinden, Rahmiye anamın nûrlu elinden, ezel şarabı içmekteyiz bugün.

İnci Tezgâhı (1)

Ra'd Sûresi
Ra'd Sûresi
4x

Bu ayet, insanın Allah ile yaptığı ahdi hatırlaması gerektiğini öğretir. Nefsler âleminde Allah'a verilen söz (Elest Bezmi) unutulmuş olabilir; ancak Allah sözünde durandır.

Ra'd Sûresi

İlâhîler Derlemesi
İlâhîler Derlemesi

Terzibaba - Necdet Ardıç

4x

Er olan söyler gönülden, elestü kalu beliden, ders alırlar Hu Ali'den, Hu isminin aşıkları. / Elestii bi Rabbi'yi bilerek oku, ilim meclisinden koku al koku.

İlâhîler Derlemesi

Bilgiler

era
klasik
ayet
A'râf 7/172
arabic
قَالُوا بَلَى
domain
tasavvuf
related_to
rububiyyet,ayan-i-sabite,vahidiyyet,hakikat-i-muhammedi,fenafillah
Bilgi Haritasinda Gor