Kâlû Belâ — Bezm-i Elest
Ezelî misak: rûhların A'râf 7/172'deki "Ben sizin Rabbiniz değil miyim?" hitabına verdiği "Evet" cevabı. Tasavvufun hatırlama çağrısı.
Tanım
Kâlû Belâ (قَالُوا بَلَى — "dediler: evet"), A'râf sûresi 172. âyetindeki "elestü bi-rabbiküm?" (Ben sizin Rabbiniz değil miyim?) hitabına rûhların verdiği "evet" cevabıdır. Bu ezelî muhâvere, "Bezm-i Elest" (Elest Meclisi) adıyla anılır ve tasavvufun en temel hatırlama-uyanma çağrısıdır.
İştikāk
Kâlû (قَالُوا) — "dediler". Belâ (بَلَى) — "evet" (olumsuz soruya verilen tasdik). Elest (أَلَسْتُ) — "değil miyim?". Bezm (Farsça) — "meclis, sohbet". Mîsâk (مِيثَاق) — "ahid, antlaşma". Türkçe tasavvuf edebiyatında bezm-i elest, rûz-i elest (elest günü), yevm-i elest, ahd-i elest, elest sâkîsi, elest kadehi, elest iklimi gibi onlarca tâbirle anılır.
Âyetin Tam Metni
"Hani Rabb'in Âdemoğullarının sulplerinden zürriyetlerini almış ve onları kendi nefislerine şahit tutarak: 'Ben sizin Rabbiniz değil miyim?' demişti. 'Evet, şâhit olduk' dediler." (A'râf, 7/172)
Tasavvufî Mertebesi
Bu hitap, âlem-i ervâhta — yani ruhların bedenlere taalluk etmeden önceki mertebesinde — vâki olmuştur. İbn Arabî bu mertebeyi, Hakk'ın gayriyyet libâsıyla zuhûr ettiği ilk taayyün sayar; "benlik" ve "sizlik" nispetleri bu mertebede zuhûra gelir. Mesnevî Cilt 6 şârihi şöyle özetler: "Âlem-i ervâh, âlem-i isneyniyyet olduğu cihetle 'Elestü bi-rabbiküm' hitâbı vâki' olmuştur."
Sülûkün Hedefi
Tasavvuf yolu, ezelde verilen bu "evet" sözünü dünyada hatırlamak ve yeniden yaşamaktır. Bayezid-i Bistamî'ye "Elestü birabbiküm hitâbı hâtırında mıdır?" denildiğinde "Üzerinden hiç gün geçmedi" buyurmuştur. Ali İsfahânî de aynı soruya "Nasıl hatırlamam, henüz o sözün üzerinden güneş batmadı" der. Sâlikin uyanışı, elest hâlinin sürekli tâze tutulmasıdır.
Önemli Kapsam Uyarısı
Misâk bahsi tek bir âyetle sınırlı değildir. Mâide sûresi şârihi belirtir: "Bu misâktan kasıt olarak bazıları 'elestü biRabbiküm' hitâbını söylemişlerdir, bazıları da 'âmener-rasûlü' âyetindeki 'semi'nâ ve eta'nâ' kısmının olduğunu ifâde etmişlerdir." Yani Kâlû Belâ, ezelî misakın bir yüzüdür; dünyada peygamberlere "işittik, itaat ettik" demek de ahdin yenilenmesidir.
Bu Kavram'in Gectigi Eserler

Ahmed Avni Konuk
18x“Biz kazā kadısının dehlizlerinde elest ve belâ dâvâsı içiniz. "Elestü bi-rabbiküm" hitabına ve "belâ" ile ruhların bu ilahi hitaba "Evet!" diyerek verdiği cevaba işâret edilir. Vaktâki "Elest" sâkisi el altında olan bu çorak toprağın başı üzerine bir cür'a döktü.”
Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 9

Ahmed Avni Konuk
15x“Küllî ruhlar, ruhlar âlemindeki "Elestü bi-rabbiküm" hitabını idrâk ederler. Nitekim Bâyezid-i Bistamî hazretlerine bu hitap hâtırında mıdır denildiğinde "Üzerinden hiç gün geçmedi" buyurmuştur.”
Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 3

Ahmed Avni Konuk
14x“Mertebe-i ervâh vücûd-i hakîkî-i Hakk'ın gayriyyet libâsıyla zuhûr ettiği ilk mertebedir; âlem-i ervâh, âlem-i isneyniyyet olduğu cihetle "Elestü bi-rabbiküm" hitâbı vâki' olmuştur.”
Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 6

Ahmed Avni Konuk
13x“Rûz-i elest'te onun üzerine bir katre damlatmışlardır. O katre onu ebhâr-i aslîye çeker; o teşvîşler ve mihnetlerden halâs eder. Fîhi Mâ Fîh'in 19. faslı.”
Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 13

Terzibaba - Necdet Ardıç
12x“Elestü bi rabbiküm? Ben sizin rabbiniz değil miyim sorusuna "Bela" dediler, evet rabbimizsin. Bu bir genel olarak "elestü birabbiküm" bir hükmü var, bir de her bir varlığa "Ben senin rabbın değil miyim" diye ayrı ayrı bütün ruhlara yapılan hitap.”
TB. Fusûs — Ayniyyet/Gayriyyet

Ahmed Avni Konuk
12x“O "Elest" nidâsının zevki de öyledir. Her bir mü'minin kalbinde haşre kadar vardır.”
Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 5

Ahmed Avni Konuk
11x“Avâz-ı gınâ âşıklara ondan dolayı hoş gelir ki, bezm-i elest'te rûhânî olan hoş sadâlar ile ünsiyet etmiş ve onun safâ-yı istimâ'ıyla perverde olmuş idiler.”
Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 11

Ahmed Avni Konuk
10x“Bizim Hakk'a karşı olan ahd-i ezelîmiz, teşvik-i nefsânî ile pek çok def'alar bozuldu. Her kim "elest" gününde o sütü içti, Mûsa gibi sütü temyîz etti!”
Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 4

Ahmed Avni Konuk
10x“O alî olan şâh sehere kadar bütün gece bir "Elestü"yü ve "Belî"yi kendi söyler. Çünkü uyku zamanında kulun iradesi yoktur ki bu hitabın cevabını verebilsin.”
Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 12

Terzibaba - Necdet Ardıç
9x“Bizden de misak alınmıştır. "Elestü bi rabbiküm" denilerek "evet" dedik. Biz de unuttuk. C.Hakk herkese çeşitli vesilelerle misakı hatırlatır. Hatırlayanlar yola düşenlerdir.”
Kur'ân-ı Kerîm'de Nefs Âyetleri

Ahmed Avni Konuk
9x“O elest deryâsına muttasıl olsun! Vaktâki deryâ oldu, her tağyîrden kurtuldu. Mesnevî-i Şerîf'den maksûd vahdet-i rubûbiyyetin beyânıdır.”
Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 8

Terzibaba - Necdet Ardıç
8x“Hani Rabb'in Âdemoğullarının sulplerinden zürriyetlerini almış ve onları kendi nefislerine şahit tutarak: "Elestü bi-rabbiküm — Ben sizin Rabbiniz değil miyim?" demişti. "Belâ — Evet, şâhit olduk" dediler. Tâ ki kıyâmet günü "biz bundan habersizdik" demeyesiniz. (A’râf 7/172)”
A’râf Sûresi — 172. âyet şerhi

Ahmed Avni Konuk
8x“Ömer'in nâm-ı evveli putperest idi; fakat "elest"de onun adı mü'min idi. Bu da başka bir örnektir.”
Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 1

Ahmed Avni Konuk
7x“Merdüm-rübalıktan dolayı ahd-i elest'ten beri, hilim ve hışım dallarının her ikisi de vardır. "Ahd-i elest" ta'bîriyle ervâha "Elestü bi-rabbiküm" hitâbı vâki' olan zaman kasdedilir.”
Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 10

Terzibaba - Necdet Ardıç
7x“Ali İsfahâniye sordular: "Elestü bezminde evet dediğimizi hatırlıyor musun?" Cevap verdi: "Nasıl hatırlamam, henüz o sözün üzerinden güneş batmadı." Tasavvuf ehlinin kulaklarında her an elestü hitabı, ezan sesi, tekbir nağmeleri çınlar durur.”
Hikâyeler, Vecizeler, Atalar Sözü

Ahmed Avni Konuk
6x“Her bir dem ondan "Elestü" [Değil miyim?] geliyor. Cevher ve arazlar mevcud oluyorlar.”
Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 2

Terzibaba - Necdet Ardıç
6x“Ülü'l-azm peygamberlerden bahseden âyetler analiz edildiğinde, üç önemli niteliklerinin olduğu ortaya çıkar: sabır, azim ve mîsâk. Soru-29: Kâlû Belâ'da ruhlarımızın "belâ" deyişini ve oradaki ilâhî mîsâkı nasıl açıklayabiliriz?”
Aşk ve İrfân Yolunda

Terzibaba - Necdet Ardıç
6x“Bu misâktan kasıt olarak bazıları "elestü biRabbiküm" hitâbını söylemişlerdir, bazıları da "âmener-rasûlü" âyetindeki "semi'nâ ve eta'nâ" kısmının olduğunu ifâde etmişlerdir.”
Mâide Sûresi

Muhyiddin İbnü'l-Arabi
5x“Bezm-i meyde bir iki câma kanâat et, git! Dâim olmaz bu visâl, etme tama' beyhûde!”
Kelime-i Ya'kûbiyye

Terzibaba - Necdet Ardıç
5x“Bir kul için işitme tecellisi anlatıldığı şekilde olunca, onun için rahmaniyet arşı kurulur. Bu arşın seviyesinde Rabbı ona tecelli eder: "Elestü birabbiküm — Ben sizin Rabbiniz değil miyim?" diye o kullarına tecelli eder.”
İnsân-ı Kâmil (Cilt 5)

Terzibaba - Necdet Ardıç
5x“Bezmi elest âleminden, Şeyhim Nusret'in gönül evinden, Rahmiye anamın nûrlu elinden, ezel şarabı içmekteyiz bugün.”
İnci Tezgâhı (1)

“Bu ayet, insanın Allah ile yaptığı ahdi hatırlaması gerektiğini öğretir. Nefsler âleminde Allah'a verilen söz (Elest Bezmi) unutulmuş olabilir; ancak Allah sözünde durandır.”
Ra'd Sûresi

Terzibaba - Necdet Ardıç
4x“Er olan söyler gönülden, elestü kalu beliden, ders alırlar Hu Ali'den, Hu isminin aşıkları. / Elestii bi Rabbi'yi bilerek oku, ilim meclisinden koku al koku.”
İlâhîler Derlemesi
Bilgiler
- era
- klasik
- ayet
- A'râf 7/172
- arabic
- قَالُوا بَلَى
- domain
- tasavvuf
- related_to
- rububiyyet,ayan-i-sabite,vahidiyyet,hakikat-i-muhammedi,fenafillah