Aşk ile Muhabbet aynı kaynaktan mı doğar?
Aşk ve muhabbet, tasavvufta aynı ilâhî kaynaktan beslenen, ancak şiddet ve tezahürleri farklı olan iki mânevî hâldir. Her ikisi de Cenâb-ı Hakk'ın "Küntü kenzen mahfiyyen" (Gizli bir hazine idim, bilinmeyi sevdim) sırrından neş'et eden ilâhî sevginin farklı dereceleridir¹. Muhabbet, sevginin daha kontrollü ve akıl ile iradeyle birlikte işleyen hâli iken, aşk muhabbetin şiddetlenmiş, yakıcı ve sahibini fânî kılan, akıl ve iradeyi geri çeken bir vechesidir. Dolayısıyla aşk, muhabbetin ifratından ve ziyadeliğinden ibarettir ve her ikisi de Hakk'ın sıfatıdır².
Detaylı cevap
Tasavvufta aşk ve muhabbet, Allah'ın varlığı zuhura getirme iradesinin temelinde yatan "sevgi"den kaynaklanır. Cenâb-ı Hakk'ın "Gizli bir hazine idim, bilinmeyi sevdim" (Küntü kenzen mahfiyyen) hadîs-i kudsîsi, bu ilâhî sevginin, yani muhabbetin, varoluşun başlangıcı olduğunu gösterir¹. Bu bağlamda, muhabbet, Hakk'ın kuluna duyduğu zâtî sevgi (Muhabbet-i Hak) ve kulun Hakk'a duyduğu kazanılmış sevgi (Muhabbet-i kul) olarak iki yönlüdür. Mâide Sûresi 54. ayetteki "Allah onları sever, onlar da Allah'ı severler" ifadesi bu karşılıklı muhabbetin Kur'ânî mesnedidir.
Aşk ise, bu muhabbetin daha şiddetli, yakıcı ve mahvedici bir hâlidir. Bakara Sûresi 165. ayetteki "mü'minler Allah'ı daha şiddetli severler" ifadesi, aşkın bu derinleşmiş hâline işaret eder. Muhabbet akıl ve irade ile birlikte çalışırken, aşk akıl ve iradeyi geri çekerek sevenin sevdiğinde mahvolmasını ifade eder; bu hâl "ilâhî bir delilik" olarak nitelendirilir. Mesnevî-i Şerîf'te de belirtildiği üzere, "aşk muhabbetin ifrâtından ve ziyâdeliğinden ibârettir" ve bu nedenle aşk sıfatı da Hak için sabittir². "Muhabbetten Muhammed doğar" ifadesi de, ilâhî nefhanın içinde bulunan muhabbetin³ ve Nur-u Muhammedi'nin gelişmesinin temelinde yatan ilâhî sevgiye işaret eder⁴. Dolayısıyla, her ikisi de aynı ilâhî sevgi pınarından beslenir, ancak aşk, muhabbetin en yüksek ve dönüştürücü mertebesidir.
Kaynaklar
Cevap metnindeki ¹ ² ³ numaraları aşağıdaki kaynaklara karşılıktır — ilgili esere ve bölüme yönlendirir.
- 1Kelime-i Îseviyye, Bölüm 238“Hani “küntü kenzen mahfiyyen” yani ben sevdim, muhabbet ettim işte bu öz içerisinde bütün bu alemlerin ateşi derecesi hepsi bunun içindedir. Hep muhabbettedir. ”Oku
- 2Mesnevî Cilt 10 · Beyit 2139 (s. 39)“karşı muhabbet-i hakîkî sâbit olur; ve bu bir matlabda ya'ni muhabbet matlabında “Yuhibbuhum”e dahi yakîn ve karîn olur. Ya'ni Hak için dahi sıfat-ı muhabbeti i”Oku
- 3Tekvîr Sûresi, s. 12““Muhabbetten Muhammed doğar” denilmiştir ancak bu muhabbet duygusal anlamda bir muhabbet değildir ilâhî nefhanın içinde bulunan muhabbettir. ”Oku
- 4Muhtelif Sohbet Arası Sohbetler (29), s. 250“Hiçbir şeyde rastlantı olmadığını hayatın sadece nefsi manada yiyip tüketici bir hayat olmadığını üretici olduğunu bu hayatın Muhammed’in Muhabbetin ta kendisi ”Oku
Dayandığı eserler
İlgili sorular
Bu cevap, adı geçen eserlerden derlenmiş yapay zekâ destekli bir özettir; dinî hüküm veya fetva değildir. İlim için kaynaklara başvurarak doğrulamanız tavsiye edilir.