Aşk ve Muhabbet'i karıştırmak ne tür bir hatâya yol açar?

Aşk ve muhabbet arasındaki temel farkı anlamamak, tasavvufî yolculukta kavramsal bir hataya düşmek demektir. Muhabbet, lugatte "sevgi" anlamına gelir ve tasavvufta sâlikin Hak'a, Hak'ın da sâliğe duyduğu karşılıklı sevginin adıdır. Bu, akıl ve irade ile birlikte işleyen, kontrollü bir sevgidir. Bakara 165'teki "mü'minler Allah'ı daha şiddetli severler" ayeti, muhabbetin derinleşmiş hâline işaret eder.

Buna karşılık aşk, lugatte "aşırı sevgi, hasretin son haddi, mahvedici muhabbet" demektir. Tasavvufta ise sâlikin Hak'a olan mahvedici sevgisinin adıdır; muhabbetten daha şiddetli, daha yakıcı ve sahibini fânî kılan bir sevgidir. Klasik tasavvuf, aşkı "ilâhî bir delilik" olarak tanımlar ve bu hâlde akıl ile iradenin geri çekildiğini belirtir. Mevlânâ'nın Mesnevîsi gibi eserler, aşk dilinin tasavvuf edebiyatındaki yerini gösterir.

Bu iki kavramı karıştırmak, sâlikin kendi manevî hâlini yanlış değerlendirmesine yol açar. Örneğin, henüz muhabbet mertebesinde olan bir sâlikin kendini aşk hâlinde zannetmesi, manevî ilerlemesini yanlış yönlendirebilir. Muhabbet, mücâhedeyi tahammül edilebilir kılarken, aşk, fenâyı tatlı kılan en yüksek itici güçtür. Bu ayrım, sâlikin hangi mertebede olduğunu idrak etmesi ve ona göre bir yol izlemesi açısından hayati öneme sahiptir. Nitekim "gerçek aşk, dedikodudan bağırtıya geçmeye yol açar"¹, bu da aşkın dönüştürücü ve mahvedici gücünü vurgular. Aşkta bir keskinlik vardır; çünkü o, aşkın özü ve birliğidir, hatta en küçük bir uyanıklıkla birleşmeye yol açar². Bu keskinlik, muhabbette bulunmayan bir niteliktir.