A'yân-ı Sâbite kavramı hangi Fass ile ilişkilendirilir?
A'yân-ı Sâbite kavramı, İbn Arabî'nin Fusûsu'l-Hikem adlı eserinde özellikle Üzeyriyye Fassı ile ilişkilendirilir ve bu fassın "kader" bahsinde merkezi bir yer tutar. Ayrıca, Hz. İsmail'e tahsis edilmiş olan İsmail Fassı da, her kulun "Rabb-ı hâs"ı ve mârifet-i Rabbâniyye bağlamında a'yân-ı sâbite ile ilişkilidir (İsmail Fassı). A'yân-ı sâbite, eşyanın Hakk'ın ilminde ezelî olarak sabit olan asıl mahiyetleri olup, kâinatın taslağı ve planı hükmündedir. Bu kavram, vahdet-i vücud doktrininin anahtar kavramlarından biridir ve her insanın çabasının yolu ezelden a'yân-ı sâbitesinde belirlenmiştir.
Detaylı cevap
A'yân-ı Sâbite, Hak'ın ilminde ezelî olarak sabit olan, henüz haricî varlığa gelmemiş ancak "ne olacaksa o" olarak belirlenmiş eşyanın hakikatleridir. Klasik tabirle, "a'yân-ı sâbite vâhidiyyet mertebesinde Hak'ın ilminde sabit olan suver-i ilâhiyye'dir". Bu kavram, Hazerât-ı Hamse sıralamasında vâhidiyyet mertebesinde, yani taayyün-i sânî olarak yer alır.
İbn Arabî'nin Fusûsu'l-Hikem'inde, Üzeyriyye Fassı'nın "kader" bahsi, a'yân-ı sâbitenin yeridir ve bu fass, a'yân-ı sâbite ve Hakk'ın bu a'yân-ı sâbitenin talepleri üzerine hüküm ve kazası bahsini işler¹. Ayrıca, İsmail Fassı da a'yân-ı sâbite ile bağlantılıdır; zira bu fass, hikmet-i aliyye, saîd olmanın sırrı, Rabb-ı hâs (her kulun özel Rabbi) ve mârifet-i Rabbâniyye ekseninde ele alınır (İsmail Fassı). Her a'yân-ı sâbite, İzâfi Zât'ın bir vechine karşılık gelir ve bu yöne özel ve sabittir².
A'yân-ı sâbite, "lisân-ı isti'dâd" (kabiliyet dili) ile kendi varlığını ister ve Hak Teâlâ bu isteğe binaen "kün" (ol) emrini verir, böylece eşya haricî varlığa gelir. Bu durum, "cebir vardır ama Hak'tan değil, kulun a'yân-ı sâbitesinden kendinedir" ifadesiyle cebir ve ihtiyâr meselesinin tasavvufî çözümünü sunar (Cebir ve İhtiyâr). A'yân-ı sâbite, zaman ötesinde bir tümel olup, zamana bağlı olarak taayyün ettiğinde kader adını alır³. Bu, somut bir varlık olmak üzere hazırlıklarını tamamlamış bir a'yân-ı sâbitedir³.
Kaynaklar
Cevap metnindeki ¹ ² ³ numaraları aşağıdaki kaynaklara karşılıktır — ilgili esere ve bölüme yönlendirir.
- 1Süleymân-Dâvûd-Yûnus-Eyyûb Fasılları, s. 120“A'yân-ı sabite ve Hakk'ın işbu a'yân-ı sabitenin talebleri üzerine hüküm ve kazası bahsi Fass-ı Uzeyrî evâilinde murûr etti.”Oku
- 2Şûrâ Sûresi, s. 140“Zat'ın bir veçhi diğer veçhinden farklıdır dolayısyla bir a’yân-ı sâbiteden ancak bir tane vardır ve aynı a’yân-ı sâbiteden bir ikinci a’yân-ı sâbite olması müm”Oku
- 3Bir Ressam Hikâyesi, s. 36“A’yân-ı sâbite zaman ötesinde bir tümeldir. Eğer bir tümel zamana bağlı bir varlık haline geçecekse önce zamanın belirli bir anıyla irtibatlandırılır. Zamana ba”Oku
Dayandığı eserler
İlgili sorular
Bu cevap, adı geçen eserlerden derlenmiş yapay zekâ destekli bir özettir; dinî hüküm veya fetva değildir. İlim için kaynaklara başvurarak doğrulamanız tavsiye edilir.