Basîret niçin Yûsufiyye Fassı'nda anlaşılır kılınır?

Basîret, kalbin idrâk etme gücü olarak tanımlanır ve zâhir gözün göremediği hakikatleri gören iç görüşü ifade eder². Bu iç görüş, eşyanın hakikatini, ardındaki ilâhî tecellîleri ve Hak ile olan bağlantısını kavramayı sağlar. Yûsufiyye Fassı, Fusûsu'l-Hikem'in 27 bölümünden biri olup, "Hikmet-i Nûriyye"yi temsil eder. Bu fassın basîret ile ilişkilendirilmesi, Yûsuf kıssasının derinlikli yapısından kaynaklanır. Yûsuf kıssası, rüyaların yorumlanması, zâhirî olayların ardındaki ilâhî planın keşfedilmesi ve sabırla hakikate ulaşma gibi temaları barındırır. Bu temalar, basîretin işleyişiyle paralellik gösterir; zira basîret de olayların dış yüzeyinin ötesine geçerek bâtınî anlamları ve ilâhî hikmetleri kavramayı hedefler. Hakk'ı zikreden bir kimsenin, basîret sahibi değilse, namazda Hakk'ı müşahede edemeyeceği ve göz aydınlığına kavuşamayacağı belirtilir¹. Bu durum, basîretin mârifetin ön kapısı ve müşâhedenin başlangıcı olmasıyla açıklanır. Eğer kişi kendi varlığını yaratılmış olarak görürse, bu durum basîretinin madde ve nefsaniyet tarafından istila edildiğini gösterir; oysa Hakk'ı Halik olarak görmek irfânî bir görüştür³·⁴. Bu bağlamda, Yûsufiyye Fassı'nda basîretin anlaşılır kılınması, zâhirî perdenin ardındaki nûrânî hakikatleri idrâk etme yeteneğinin, yani basîretin önemini vurgular.