Devran niçin İdrîsiyye Fassı'nda anlaşılır kılınır?

Devran, tasavvufta üç katmanda işleyen bir hakikattir. Bu katmanlardan ikincisi olan sülûkî devran, sâlikin nefs-i emmâreden başlayıp nefs-i sâfiyeye kadar olan yedi nefs mertebesindeki dönüşünü ifade eder. İşte bu kişisel devran-ı sülûk, İdrîsiyye Fassı'nın "tathîr, mevt-i irâdî ve ruhâniyet" silsilesinde yaşanır ve bu Fass'ta daha iyi anlaşılır kılınır. Tathîr, sâlikin nefsini arındırma sürecini; mevt-i irâdî, iradî olarak nefsanî arzularından ölme halini; ruhâniyet ise bu arınma ve ölüm neticesinde ruhun kemâle ermesini ve Hak ile daha derin bir ilişki kurmasını ifade eder. Bu silsile, sâlikin kendi varlığında gerçekleştirdiği bir dönüşüm ve yükseliş hareketidir ki bu da devranın sülûkî mertebesini oluşturur. Nitekim mükâşefe de mücâhedenin meyvesi olarak sâlik tezkiyeyi kemâle erdirdiğinde Hak'ın perdeleri kaldırmasıyla ortaya çıkar ve İdrîsiyye Fassı'nın ruhâniyet bahsiyle bağlanır. Bu durum, sâlikin içsel devranının bir sonucu olarak Hakikat'e açılan perdeleri ve doğrudan idrakleri tecrübe etmesini sağlar. Dolayısıyla İdrîsiyye Fassı, devranın sâlikin kendi varlığında nasıl tezahür ettiğini ve onu nasıl bir kemâlata ulaştırdığını açıklayarak, devran kavramının kişisel ve mânevî mertebesini anlaşılır kılar.