Enel-Hakk kavramı hangi Fass ile ilişkilendirilir?
Enel-Hakk kavramı, doğrudan belirli bir Fass ile ilişkilendirilmemekle birlikte, Fusûsu'l-Hikem'deki Muhammediyye Fassı'nın "mahbûbiyyet" bahsi ve Âdemiyye Fassı'ndaki "allemehu'l-esmâ" (Bakara 31) bahsi gibi konularla ilişkilendirilebilir. Zira Enel-Hakk, sâlikin fenâ fillâh hâlinde kendi vücudundan tamamen fânî olup Hak ile kâim olduğunu beyan eden bir ifadedir. Bu hâl, hadîs-i kudsîdeki "kulum bana nâfilelerle yaklaşmaya devam eder, ben de onu severim; sevdiğim zaman onun gören gözü, işiten kulağı olurum" düsturuyla açıklanır. Bu durum, Hak'ın esmâsının zuhuru ve sâlikin kendi vücut mülkünde Hak'tan başka bir varlık olmadığını idrak etmesiyle bağlantılıdır¹·².
Detaylı cevap
Enel-Hakk, Hallâc-ı Mansûr'un tasavvufî sekr hâlinde söylediği meşhur sözdür ve "Ben Hakkım" anlamına gelir. Bu söz, tasavvufta sâlikin kendi benliğinden geçerek Hak ile birleştiği fenâ fillâh hâlini ifade eder. Hallâc'ın bu sözü, kendisinden ziyade Hak'ın onun aracılığıyla konuştuğu şeklinde yorumlanır; zira fenâ ehlinde Hak konuşur. Bu durum, hadîs-i kudsîde geçen "gören gözü, işiten kulağı olurum" ifadesiyle desteklenir.
Enel-Hakk'ın anlaşılması, kişinin kendi vücut mülkünde Hakk'ın zuhurunu idrak etmesiyle mümkündür. Kişi, "Enel Hakk" demekle mutlak Ferdiyyet mertebesi itibarıyla bütün varlıktaki Hakk değildir; aksine kendi bireysel "vitriyyet-i" yönüyle, yani kendi vücut mülkündeki "Hakk" yönüyle "Enel Hakk"tır¹·³. Bu, zât-ı mutlağın o bedende Hakk esmâsının zuhurudur¹.
Bu söz, yanlış anlaşılmaya açık olsa da, aslında kişinin kendi varlığında Hakk'tan başka bir varlık olmadığını ifade eder⁴·². Bu idrak, "Cael Hakku ve zehakal batıl - Hakk geldi bâtıl gitti" (İsrâ 17:81) ayetinin kişideki yaşamının, faaliyetine geçmiş hâlidir⁴·². İrfan ehli, "Enel Hakk" demenin bir dava olmadığını, aksine işin tabiatı olduğunu belirtir; "ene bâtılım" demenin ise bir dava olduğunu ifade ederler, çünkü bu âlemde bâtıl diye bir şey yoktur⁵·⁶·⁷·⁸. Zira Cenâb-ı Hakk bu âlemleri Hakk olarak halketmiştir⁹.
Kaynaklar
Cevap metnindeki ¹ ² ³ numaraları aşağıdaki kaynaklara karşılıktır — ilgili esere ve bölüme yönlendirir.
- 1Yûsuf Sûresi, s. 83“Burada bir şeye dikkat çekmemiz gerekiyor, kişi “Enel Hakk” demekle “mutlak Ferdiyyet” mertebesi itibariyle bütün varlıktaki Hakk değildir, bireysel “vitriyyet-”Oku
- 2Kıyâmet Sûresi, s. 173““Enel Hakk “ sözü ise aslında çok yanlış anlaşılmakta-dır. Çünkü orada “enellah” denmemektedir. “Enel Hakk “ denmektedir, bu ise kişinin sadece kendi vücut mülk”Oku
- 3Kur'ân-ı Kerîm'de Nefs Âyetleri, s. 140“Burada bir şeye dikkat çekmemiz gerekiyor, kişi “Enel Hakk” demekle “mutlak Ferdiyyet” mertebesi itibariyle bütün varlıktaki Hakk değildir, bireysel “vitriyyet-”Oku
- 4İnci Tezgâhı (2), s. 125““Enel Hakk “ sözü ise aslında çok yanlış anlaşılmakta-dır. Çünkü orada “enellah” denmemektedir. “Enel Hakk “ denmektedir, bu ise kişinin sadece kendi vücut mülk”Oku
- 5Sohbet Arası Sohbetler (25), s. 73“Enel Hakk demek irfan ehli öyle diyor izah ederken, “ Enel hakk ” bir dava değildir zaten normal bir hadisedir. “ Ene batıl ” demek davadır.”Oku
- 6A'yân-ı Sâbite, s. 311“Ehlullah’tan birisi öyle diyor, Enel Hakk bir dava değildir, hani bir davadır ya Allah’lık davasında bulunuyor, diye Enel Hakk dava değildir diyor, ene batılım ”Oku
- 7İlyâs-Lokmân-Hârûn Fasılları, Bölüm 181“İşte bu hakikati idrak etmiş olan kimse, sabahtan akşama kadar “Enel Hakk” diye tesbih çekse hepsi de tas tamam yerindedir. Öyle demişler sen Hakk davasında bul”Oku
- 8Kelime-i Yahyâviyye, s. 104“Allah ağaçta zuhur eder, her yerde zuhur eder zaten bütün alemde “enel Hakk “ diyor ama görecek göz, duyacak kulak lazımdır. Böyle olunca “enel Hakk” diye bir i”Oku
- 9Tasavvuf Izâhları, s. 54“Çünkü; “ Cenâb-ı Hakk bu âlemleri Hakk olarak halketti ” , (46/3) bakın âyeti kerimeye dayanan bir husustur. Ve her birerlerimiz de bu âlemin içersinde olduğumu”Oku
Dayandığı eserler
İlgili sorular
Bu cevap, adı geçen eserlerden derlenmiş yapay zekâ destekli bir özettir; dinî hüküm veya fetva değildir. İlim için kaynaklara başvurarak doğrulamanız tavsiye edilir.