Gaflet kavramı hangi Fass ile ilişkilendirilir?
Gaflet kavramı, Fusûsu'l-Hikem'de doğrudan belirli bir Fass ile ilişkilendirilmemekle birlikte, İsmail Fassı'nda ele alınan "saîd olmanın sırrı" ve "mârifet-i Rabbâniyye" gibi konularla dolaylı olarak ilişkilendirilebilir. Zira gaflet, kişinin kendi hakikatinden, Hakk'ın tecellîlerinden ve mâsivâdan uzaklaşması hâli olup, İsmail Fassı'nda vurgulanan Rabbânî mârifet ve teslimiyetin zıddı bir durumu ifade eder. Ayrıca, Mesnevî-i Şerîf şerhlerinde gafletin "özden, yani varlığın hakikatinden gaflet" ve "kendi varlığında bağımsızlık görme" olarak tanımlanması¹, İsmail Fassı'nın "Rabb-ı hâs" ve "saîd olmanın sırrı" gibi temalarıyla örtüşen bir derinliğe işaret eder.
Detaylı cevap
Gaflet, tasavvufta kalbin Hakk'tan, kendi hakikatinden ve ilâhî tecellîlerden uzaklaşması, mâsivâ ile dolması hâlidir. Bu durum, kişinin kendi hakikatini örten her türlü perdeyi ifade eder ve Hakk'tan uzaklaştıran her şey gaflet perdesidir². Mesnevî-i Şerîf şerhlerinde gaflet, "özden, yani varlığın hakikatinden gaflet" ve "kendi varlığında ve mevcudiyetinde bağımsızlık görme" olarak açıklanır; bu, buzun güneşten gafleti gibi donmuş ve kesif bir hâldir¹.
Fusûsu'l-Hikem'de doğrudan "gaflet fassı" adıyla bir bölüm bulunmamaktadır. Ancak, İsmail Fassı'nda işlenen "saîd olmanın sırrı", "Rabb-ı hâs" ve "mârifet-i Rabbâniyye" gibi konular, gafletin zıddı olan uyanıklık ve Hakk'ı bilme hâlini temsil eder (İsmail Fassı). Zira mârifet-i Rabbâniyye, kişinin kendi hakikatini idrak etmesi ve Hakk'a yönelmesiyle gerçekleşirken, gaflet bu idrakin ve yönelişin yokluğudur (Gaflet). Bu bağlamda, İsmail Fassı'nda ele alınan teslimiyet ve rıza eksenindeki mârifet, gafletten kurtuluşun ve manevi uyanıklığın (yakaza) temelini oluşturur (İsmail Fassı, Yakaza). Gafletin ilim ve irfaniyet ile aşılabileceği vurgusu da², İsmail Fassı'nın mârifet-i Rabbâniyye temasıyla uyumludur. Diğer fasslar olan Üzeyrî, Ya'kûbî ve Sâlihî fassları ise daha çok hakikatlerin ve bilgilerin tafsilatını içerir³·⁴·⁵.
Kaynaklar
Cevap metnindeki ¹ ² ³ numaraları aşağıdaki kaynaklara karşılıktır — her biri kitabın tam sayfasına götürür.
- 1Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 9 · s.2019“Lübâbdan gaflettir. &10024; 1941. Bu kibir nedir? Özden gaflettir. &10024; 1941. Bu kibir nedir? Özden gaflettir. Buzun güneşten gafleti gibi donmuştur. "Lübâb"”Oku
- 2Sohbet Arası Sohbetler CD 18 · s.74“O zaman uyanmaya başlıyoruz yavaş, yavaş hani diyorlar ya “ gaflet uykusundan uyanmak ” bu söz seri olarak söylenir, gaflette kalma gafletten uyanma, ama bu söz”Oku
- 3Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 8 · s.1121“Bu hakikatlerin ve bilgilerin ayrıntısı Fusûsu'l-Hikem'de Fass-ı Üzeyrî'de, Fass-ı Ya'kûbî'de ve Fass-ı Sâlihî'dedir. Şu halde kul, ezelden ebede kadar gerek iy”Oku
- 4s.1122 · s.1123
- 5Altı Peygamber (Cilt 6) — Hz. Muhammed (s.a.v.) · s.67“Fass-ı Sâlihî’de tafsil olunduğu üzere. Sâlih fassında daha teferruatlı bilgi verilmiş olması dolayısı ile bu mevzûda daha geniş bilgi isteyenler fass-ı Sâlihi’”Oku
İlgili sorular
Bu cevap, adı geçen eserlerden derlenmiş yapay zekâ destekli bir özettir; dinî hüküm veya fetva değildir. İlim için kaynaklara başvurarak doğrulamanız tavsiye edilir.