Hac niçin İbrâhîmiyye Fassı'nda anlaşılır kılınır?

Hullet, tasavvufta Hak ile kul arasındaki en samimi muhabbet bağının adıdır ve Hz. İbrâhîm'e mahsus "halîlullâh" (Allah'ın dostu) lakabının temelini oluşturur. İbrâhîmiyye Fassı'nın hikmeti de hullettir. Hz. İbrâhîm'in yolculuğu, hullet makâmının başlangıcını ve kemâlini gösterir. O, yıldızı, ayı ve güneşi denedikten sonra "lâ uhibbu'l-âfilîn" (batanları sevmem) diyerek yüzünü gökleri ve yeri yaratana çevirmiştir (En'âm 76-79). Bu, Hak'tan gayrı her şeyden yüz çevirip yalnızca O'na yönelmenin bir ifadesidir. Ardından oğlu Hz. İsmâîl'i kurban etmeye götürmesi, hulletin kemâli olarak kabul edilir. Hac ibadeti de, malın ve bedenin rahatının feda edilerek Kâbe'ye yönelme ve "Lebbeyk Allâhümme lebbeyk" (Ey benim Allah'ım! Ne emrin olursa icraya hazırım. Varlıkta senin ortağın yoktur. Emret, icraya hazırım!) diyerek Allah'a tam bir teslimiyetle icabet etme eylemidir¹. Bu durum, Hz. İbrâhîm'in hullet makâmındaki teslimiyet ve dostluk anlayışıyla örtüşür. Hac, bu bağlamda, Hak'ka karşı duyulan derin dostluğun ve O'nun emirlerine kayıtsız şartsız icabet etmenin fiilî bir göstergesi olarak İbrâhîmiyye Fassı'nda anlaşılır kılınır. Zira vacip olan rahmet, varlıktan sonra, yatkınlığın gereği olarak ortaya çıkan amel karşılığında gerçekleşir². Bu da haccın, Hz. İbrâhîm'in hullet makâmındaki amelleriyle ilişkilendirilmesini sağlar.