Hûdiyye Fassı'nda peygamber Hz. Hûd'un hangi sahnesi merkezîdir?

Hûdiyye Fassı, tasavvufî vücud bahsinde önemli bir yer tutar ve Hz. Hûd'un mânevî mertebesini "ahadiyyet-i rubûbiyye" üzerinden açıklar¹. Şeyh-i Ekber İbn Arabî, bu fassı, Yûsuf Fassı'nın sonunda ele aldığı "ahadiyyet-i zâtiyye" ve "ahadiyyet-i esmâiyye-i ilâhiyye" kavramlarının devamı niteliğinde sunar². Ahadiyyet, Hak'ın "tek olma" makâmıdır ve İhlâs Sûresi'ndeki "kul hüvallâhu ehad" ayetinden neşet eder. Ahadiyyet-i zâtiyye, Hak'ın hiçbir nispet kabul etmeyen sırf teklik mertebesini ifade ederken, ahadiyyet-i esmâiyye-i ilâhiyye, ilâhî isimlerin birliğini, yani vâhidiyyet mertebesini işaret eder ki bu mertebede esmâ ve sıfatlar tafsîl bulur. Hz. Hûd'un idrak ettiği "ahadiyyet-i rubûbiyye" ise, bu iki mertebenin ardından gelen, Rablık sıfatının birliğini ve tecellîlerini kapsayan bir ahadiyyet anlayışıdır¹. Hz. Hûd'un kavmi olan Âd kavmi, günahkârlıkları ve peygamberlerini dinlememeleri sebebiyle kuraklıkla cezalandırılmış, ancak Hûd (a.s.) ve ona inananlar bu felâketten kurtulmuştur³. Bu durum, Hz. Hûd'un Rablık birliğine olan sağlam imânının ve bu birliğin tecellîlerine vâkıf olmasının bir neticesi olarak görülebilir. Şeyh-i Ekber'in peygamberlerin ruhlarını müşahede etmesi ve bu müşahedelerden hareketle fassları beyan etmesi, Hz. Hûd'un bu ahadiyyet mertebesini idrak edişinin mânevî bir keşif olduğunu gösterir⁴.