Hüvviyet niçin Hûdiyye Fassı'nda anlaşılır kılınır?

Hüvviyet, tasavvufî terminolojide Hak'ın kendi zâtı mertebesinin adıdır; ahadiyyet ile aynı kademede yer alan, zâtın kendine âid mahremiyetidir. Hûdiyye Fassı'nın hüvviyeti anlaşılır kılması, bu fassın temelini oluşturan ahadiyyet-i rubûbiyyet (Rablık birliği) kavramıyla yakından ilişkilidir¹. Şeyh-i Ekber, Yûsuf Fassı'nda zât birliği (ahadiyyet-i zâtiyye) ve ilâhî isimler birliğini (ahadiyyet-i esmâiyye-i ilâhiyye) zikrettikten sonra, Hûdiyye Fassı'nda Rablık birliğini ele almıştır².

Hüvviyet, "O" (hüve) zamirinin tasavvufî terim hâline getirilmiş şeklidir ve İhlâs Sûresi'nin başında yer alan "kul hüvallâhu ehad" ifadesindeki "hüve" kelimesiyle Kur'ân'daki temelini bulur. Bu "O" zamiri, Allah'tan önce gelerek O'nun zâtî hüviyetine işaret eder; yani "O" en içteki zâta, "Allah" o zâtın bilinen ismine, "birdir" ise o ismin sıfatına işaret eder. Hüvviyet, sıfatlardan ve isimlerden bağımsız, sırf "O"luk vasfıdır.

Hârûniyye Fassı'nın tenzih bahsi hüvviyetin yeridir; çünkü hüvviyet bütün taayyünlerin ötesidir. Bu durum, hüvviyetin Rablık birliği bağlamında, yani ahadiyyet-i rubûbiyyet içinde ele alınmasının nedenini açıklar. Zira Rablık birliği, Hak'ın taayyünlerden arınmış, sırf zâtına ait olan teklik makamını ifade eder. Bu mertebede, "Bu niçin böyle oluyor ve o niçin şöyle oluyor?" gibi sorulara gerek kalmaz ve cehalet sebebiyle sürüp giden itirazlar, ma'rifet nuru karşısında yok olur³. Bu da hüvviyetin, Hak'ın mutlak ve idrak edilemez "O"luk sırrını barındıran bir mertebe olduğunu gösterir.