Kutub kavramı hangi Fass ile ilişkilendirilir?
Tasavvuf terminolojisinde "kutub" kavramı, doğrudan belirli bir Fass ile ilişkilendirilmemiştir; zira Fusûsu'l-Hikem'in 27 Fass'ının her biri belirli bir peygamberin temsil ettiği bir hikmeti ele alır ve bu Fass'lar arasında "Kutub Fassı" adında bir bölüm bulunmamaktadır. Ancak kutub, tasavvuf metafiziğinin en üst basamağını teşkil eden, zamanın manevî mihveri olan velîye verilen isimdir ve bu makam, Fusûsu'l-Hikem'in genel çerçevesinde, özellikle de peygamberlerin temsil ettiği hikmetler bağlamında dolaylı olarak ele alınabilir. Kutub, Allah'ın kâinatı vasıtalı idare etmesinde en üst halkayı oluşturur ve Hakîkat-i Muhammediyye'nin bir yansıması olarak kabul edilir.
Detaylı cevap
Kutub, tasavvufî hiyerarşinin en üst mertebesinde yer alan, her zamanda yeryüzünde sadece bir tane bulunan manevî mihverdir. Bu makam, "gavs-ı a'zam" ve "kutbu'l-aktâb" gibi isimlerle de anılır. Kutub, âlemin manevî nizamını nazarı altında tutar ve onun vefat etmesi durumunda Hak Teâlâ hemen yerine başkasını ikame eder, zira yer asla boş kalmaz. Kutub'un bu merkezi ve idare edici rolü, Fusûsu'l-Hikem'in peygamberler aracılığıyla aktarılan hikmetleriyle doğrudan bir Fass olarak ilişkilendirilmez. Zira Fusûsu'l-Hikem'de Âdemiyye (Hikmet-i İlâhî), Şîsiyye (Hikmet-i Nefthiyye), Nuhiyye (Hikmet-i Subbûhiyye) gibi belirli peygamberlere atfedilen Fass'lar mevcuttur. Bu Fass'lar, peygamberlerin temsil ettiği özel hikmetleri ve Allah'ın isimlerinin tecellilerini açıklarken, kutub kavramı daha ziyade ricâlü'l-gayb hiyerarşisi içinde genel bir makam olarak ele alınır. Kutub, "cem'-i camî' makâmı"na sahip olup bütün esmâî mertebeleri kapsar ve Hakîkat-i Muhammediyye'nin bir yansımasıdır. Ayrıca, kâinatta Allah'ın izniyle tam bir tasarruf yetkisine sahiptir. Kutub'un bu özellikleri, Fusûsu'l-Hikem'in genel hikmetler manzumesi içinde yer alsa da, ona özel bir Fass tahsis edilmemiştir. Örneğin, İsmail Fassı Hikmet-i Aliyye'yi, Rabb-ı hâs ve marifet-i Rabbâniyye'yi ele alırken (İsmail Fassı), bu da kutub makamının bir veçhesini yansıtabilir ancak doğrudan bir eşleştirme değildir.
Kaynaklar
Bu cevap kütüphanedeki 7 eserden derlendi — her biri kitabın tam sayfasına götürür.
- 1Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 10 · s.165““Kutub o olur ki, kendi etrâfını dolanır. Feleğin dönüşü onun etrâfında olur.” &10024; “Kutub o olur ki, kendi etrafını dolanır. Feleğin dönüşü onun etrafında o”Oku
- 2Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 13 · s.4375“Kütüb: Kitaplar. Kütüb-i münzele: İndirilmiş kitaplar. Kütüb-i nefise: Nefis kitaplar, pek güzel ve değerli kitaplar. Kütüb-i tefâsir: Tefsir kitapları. Lâ (olm”Oku
- 3Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 13 · s.4370“Kütüb: Kitaplar. Kütüb-i münzele: İndirilmiş kitaplar. Kütüb-i nefise: Nefis kitaplar, pek güzel ve değerli kitaplar. Kütüb-i tefâsir: Tefsir kitapları. Lâ (olm”Oku
- 4Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 13 · s.4365“Kütüb: Kitaplar. Kütüb-i münzele: İndirilmiş kitaplar. Kütüb-i nefise: Nefis kitaplar, pek güzel ve değerli kitaplar.”Oku
- 5Sohbet Arası Sohbetler CD 21 · s.101“Şimdi gavs daha üstün, kutup da onun yardımcısı, kutbul aktab, kutbul irşad diye iki görevlisi olduğu söyleniyor. ... Yani kutub diyelim ki amir, müdür, yanında”Oku
- 6Sohbet Arası Sohbetler CD 8 (2002) · s.86“Kutb-ul Aktab, Kutub, Kutup yıldızı falan derler ya işte Gavs Hz lerinin birinci yardımcısı Kutup, Kutb-ul Aktab katib yani bütün dünyada olacak ne varsa hepsin”Oku
- 7Sohbet Arası Sohbetler CD 21 · s.104“Kutbul aktab, kutup, kutup yıldızı derler, işte gavs hazretlerinin birinci yardımcısı kutup, kutbul aktab, katip yani bütün öyle derler dünyada olacak ne varsa ”Oku
- 8Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 10 · s.160“Kutub arslandır ve sayd etmek onun işidir. Bu halkın bâkîleri onun bâkîsini yiyicidir. &10024; Kutupları arslan gibi avlamak ve onları sayd etmek onun işidir. B”Oku
- 9Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 11 · s.2179“Çünkü kutub (manevi önder) yeryüzünde ilahi hazinenin eminidir. Herkesin layık olduğu haller ve rızıklar kutub eliyle dağıtılır. Yani “O kimsenin layık olduğu h”Oku
- 10Esmâü'l-Hüsnâ (Cilt 2) · s.132“------------------- Bu işin hakikat-ı Kutb’ul Aktab denilen kutupların kutubu olan makam, mertebe Rahmân esmâsıdır.”Oku
- 11Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 10 · s.162“Halkın ef'âli ve ahlâkı bozuk bir hâle geldiği vakit kutub incinir. Bu sûrette halk maddî ve ma'nevî rızıktan mahrûm kalırlar. Maddî rızıktan halkın mahrûmiyeti”Oku
- 12Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 8 · s.1071“Zirâ kütüb-i semâviyye-i mâziyenin ba'zıları sırf tenzihi ve ba'zıları da sırf teşbihi mübeyyindir. Meselâ Tevrât tenzih ve İncil teşbih üzerine ve Nüh (a.s.)a ”Oku
İlgili sorular
Bu cevap, adı geçen eserlerden derlenmiş yapay zekâ destekli bir özettir; dinî hüküm veya fetva değildir. İlim için kaynaklara başvurarak doğrulamanız tavsiye edilir.