Lâhût niçin Hûdiyye Fassı'nda anlaşılır kılınır?

Lâhût, ilâhî mertebe olarak Hakk'ın zâtını, sıfatlarını ve esmâsını kuşatan en yüce makamdır. Bu mertebe, beş mertebeli iniş sisteminde ilk sırada yer alır ve tenezülün başlangıcı, urûcun ise zirvesidir. Lâhûtun üç katmanı bulunur: hiçbir nispet kabul etmeyen mutlak gayb olan Zât-ı sırf / a'maiyyet; Hakk'ın kendi zâtına ilk taayyünü olan Ahadiyyet; ve esmâ ile sıfatların tafsîl bulduğu, kesretin başladığı teklik olan Vâhidiyyet. Hûdiyye Fassı'nın temelini oluşturan "ahadiyyet-i rubûbiyyet" (Rablık birliği), lâhûtun bu Vâhidiyyet katmanıyla doğrudan ilişkilidir². Şeyh-i Ekber, Yûsuf Fassı'nda zât birliği ve ilâhî isimler birliğini ele aldıktan sonra, Hûd (a.s.)'ın hikmetini Rablık birliği üzerinden açıklar². Bu açıklama, Rablık birliğinin, lâhût mertebesindeki esmâ ve sıfatların tafsîl bulduğu Vâhidiyyet tecellisiyle nasıl bir bütünlük arz ettiğini gösterir. Böylece, lâhûtun idrâk edilemez ve sınırlandırılamaz mutlak gayb yönü (Zât-ı sırf) ile, esmâ ve sıfatların tezahür ettiği Rablık yönü arasındaki ilişki, Hûdiyye Fassı'nda Rablık birliği kavramı aracılığıyla anlaşılır kılınır. Bu fassın, lâhûtun bütün mertebeleri kuşatan vechesini gösteren Hadîd 3'teki 'evvel-âhir-zâhir-bâtın' ayetinin ruhuna uygun bir şekilde, ilâhî hakikatlerin farklı vechelerini bir araya getirdiği söylenebilir.