Melekût ve Nâsût hangi noktada ayrışır?

Melekût ve Nâsût arasındaki ayrım, tasavvuftaki vücud mertebeleri hiyerarşisinde belirginleşir. Nâsût, beş mertebeli iniş yapısının en alt halkası olup, maddî ve cismânî insan mahallini temsil eder. Bu mertebe, sınırlı ve görünür dünyaya bakan veçhedir ve "insanlık âlemi, beşeriyet mertebesi" olarak tanımlanır. Nâsût kelimesi, "nâs" (insan) köküne Süryânca "ût" ekinin getirilmesiyle oluşmuştur.

Buna karşılık Melekût, ruhânî varlıkların, melâike âleminin ve soyut akılların mahallidir. "Mülk-i a'lâ, melâike âlemi, ruhânî mertebe" olarak ifade edilen Melekût, beş mertebeli sıralamada orta bir konumda yer alır. Yâsîn Sûresi'nde "her şeyin melekûtu O'nun elindedir" (Yâsîn 83) ayetiyle Melekût'un kapsamı ve önemi vurgulanır.

Bu iki âlem arasındaki temel ayrım, Risâle-i Gavsiyye'de açıkça belirtilmiştir: "Nâsut ile melekût arasındaki her tavır şeriat" olarak tanımlanır¹·². Bu ifade, Nâsût'un şeriatın zâhirî hükümlerinin tatbik edildiği cismânî âlem olduğunu, Melekût'un ise daha ruhânî bir mertebe olduğunu ve bu iki âlem arasındaki geçişin şeriat yoluyla gerçekleştiğini gösterir. Mesnevî-i Şerîf Şerhi'nde de "nâsût âleminin (insanlar âlemi) gayrısıdır" ifadesiyle Melekût'un Nâsût'tan farklı bir âlem olduğu belirtilir³.

Ayrıca, "nâsûtun ruhu melekût" ifadesi, Nâsût'un varlığının Melekût'tan beslendiğini ve Melekût'un Nâsût'a göre daha üst bir ruhânî hakikati temsil ettiğini gösterir⁴. Melekûtî olanlar (misal ve berzah âlemine ait) ve Nâsûtî olanlar (unsurlara ait kuvvetler gibi) Âdem'e secde etmekle yükümlü olmuşlardır, bu da onların Âdem suretinin oluşumuna hizmet ettiğini gösterir⁵.