Muhyiddin İbn Arabî Hullet (Dostluk) hakkında ne der?
Muhyiddin İbn Arabî'ye göre hullet, Hak ile kul arasındaki en yakın muhabbet bağı olup, dostluğun en samimi ve derin hâlidir. Bu mertebe, özellikle Hz. İbrâhim'e atfedilen "halîlullâh" (Allah'ın dostu) lakabıyla özdeşleşmiştir ve İbn Arabî, Füsûsu'l-Hikem'deki İbrâhîmiyye Fassı'nda hulletin hakikatini şaheser bir şekilde izah etmiştir¹. Hullet, kulun kendi nefsaniyetini Hakk'a devrederek ilahî isimlerin hakikatini giyinmesi ve kendi vasıtasıyla Hakk'ın icraatta bulunduğunu idrak etmesidir; bu idrakle kul, Hak'ın dostluk elbisesini giymiş olur²·³. Bu, afak ve enfüsün birleştiği, ikilikten kurtulunan ilahî bir dostluk mertebesidir⁴·¹.
Detaylı cevap
Muhyiddin İbn Arabî, tasavvufun en büyük teorisyenlerinden biri olarak⁵, hullet kavramına eserlerinde geniş yer vermiştir. Özellikle Füsûsu'l-Hikem adlı eserinin İbrâhîmiyye Fassı'nda bu konuyu derinlemesine ele almıştır⁶. İbn Arabî'ye göre hullet, sadece iki ayrı varlığın birbirine olan dostluğu değil, aksine afak ve enfüsün birleştiği, ikilikten kurtulunan bir ilahî dostluktur¹. Bu mertebede kul, kendi nefsaniyetini Hakk'a teslim eder ve Cenâb-ı Hakk ona ilahî isimlerin hakikatini giydirir; bu durum "dostluk elbisesi" olarak ifade edilir²·⁷.
Hullet, Hz. İbrâhim'in "Halîlullâh" lakabını almasının temel sebebidir⁴. İbn Arabî, bu makamda kulun, kendindeki ve bütün varlıktaki fiillerin Hakk'ın fiilleri olduğunu, dolayısıyla kendi vasıtasıyla Hakk'ın icraatta bulunduğunu idrak ettiğini belirtir³. Bu idrak, ilahî isimlerin manalarının kişide zuhura çıkması veya idrak edilmesiyle gerçekleşir ve bu sayede kişi hullet kaftanını giymiş olur³. Hullet, muhabbetin en yüksek mertebesi olarak kabul edilir⁸. İbn Arabî'nin bu konudaki izahları, Ahmed Avni Konuk gibi büyük irfan ehlinin şerhleriyle daha da anlaşılır kılınmıştır¹.
Kaynaklar
Cevap metnindeki ¹ ² ³ numaraları aşağıdaki kaynaklara karşılıktır — ilgili esere ve bölüme yönlendirir.
- 1Sohbet Arası Sohbetler (26), s. 50“Şimdi Hâlil kelimesi dostlukla tercüme edilmekte ki şer'an, zahiren doğru bir kelime ama gerçek mânada dostluğun ne olduğu hakkında bilgi yok. İşte yakınlık fed”Oku
- 2En'âm Sûresi, s. 90“Kişi kendi nefsaniyyetini Hakk’a devrettiği için Cenâb-ı Hakk ona o Esmâ-i İlâhiyyenin hakikatini giydiriyor ve bu mertebe de “hullet” olarak ve “halil” ismini ”Oku
- 3Sohbet Arası Sohbetler CD 18, s. 48“03-ŞECER İşte bu yüzden burası dostluk yani hullet mertebesidir, İbrahim (as) ın Halil olması bu yüzdendir. Kendindeki ve bütün varlıktaki fiillerin Hakk’ın fii”Oku
- 4Sohbet Arası Sohbetler CD 17, s. 45“Hullet dostluk elbisesi dediği bu. Halil İbrahim’in ismi de buradan kaynaklanıyor. Yani ilahi dostluk burada başlıyor. Beden birey yani nefis ve Allahın iki ayr”Oku
- 5Muhyiddin İbn Arabi
- 6Mümtehine Sûresi, s. 60“Füsûs'ül-Hikem, "İbrahim Fassı" (Afîfî neşri, s. 70-78 ↑ Muhyiddin İbn-i Arabî' hazretlerinin Te'vili ↑ Necdet Ardıç – Gönülden Esintiler - İrfan mektebi-Hakk-y”Oku
- 7Kelime-i Tevhîd, s. 130“Ya kendisindeki "hullet" (dostluk elbisesi) yani "Mertebe-i İbrahimiyyet" (İbrahim'e özgü dostluk mertebesi) ağırlığı yüzünden veya taşın yumuşaklığı yüzünden, ”Oku
- 8Hullet Dostluk
Dayandığı eserler
İlgili sorular
Bu cevap, adı geçen eserlerden derlenmiş yapay zekâ destekli bir özettir; dinî hüküm veya fetva değildir. İlim için kaynaklara başvurarak doğrulamanız tavsiye edilir.