Necdet Ardıç (Terzibaba)'ın Eyyûbiyye Fassı şerhinde özgün noktası nedir?

Necdet Ardıç, günümüz Uşşâkî tarikatının önemli mürşidlerinden biri olup, tasavvufî irfan geleneğini modern döneme taşıyan müstesna şahsiyetlerdendir¹. Eyyûbiyye Fassı şerhindeki özgünlüğü, özellikle "Emânet Âyeti"ni (Ahzâb Sûresi, 72. ayet) sâlikin mânevî yolculuğunda merkezi bir konuma yerleştirmesidir. Bu ayet, Terzibaba'nın sohbetlerinde ve eserlerinde, insanın kâinattaki eşsiz mevkiini ve yükümlülüğünü dile getiren ilâhî bir sır olarak işlenir; sâlikin kendi hakikatini idrak etmesi ve mânevî sorumluluklarını yerine getirmesi yolunda bir mihenk taşıdır².

Terzibaba'nın bu fassı şerh ederken Halîfe kavramına getirdiği yorum, onun özgünlüğünü pekiştirir. Halîfe, lugatte 'ardından gelen, vekîl' demektir. Tasavvufta ise insanın Hak'tan aldığı emâneti taşıma vasfının ismidir. Bakara 30'daki "innî câilun fi'l-ardı halîfeh" (yeryüzünde bir halîfe yaratacağım) ayeti, Esmâ-i İlâhiyye'nin câmi bir mahalde izhârının Âdem'de tecellî ettiğini bildirir. Terzibaba çizgisinde halîfelik, sâlikin nefsinin hilâfetini Hak'a teslim etmesi ve Hak'tan başka kimse olmadığını ayân etmesidir. Bu, Eyyûbiyye Fassı'nda Hz. Eyyûb'un sabır ve teslimiyetinin, aslında ilâhî emaneti tam anlamıyla idrak edip taşıma ve nefsî iddialardan arınma hali olarak yorumlanmasına zemin hazırlar.

Bu bağlamda, Terzibaba'nın şerhi, sadece bir metin açıklaması olmaktan öte, sâlike kendi iç âleminde bir dönüşüm ve Hak ile olan ilişkisinde derinleşme yolunu gösteren bir rehber niteliği taşır. Eyyûbiyye Fassı'nın menşei olan Âdemiyye Fassı'nda İbn Arabî'nin halîfeliği Esmâ'nın talep ettiği zuhûr mahallinin doldurulması olarak serdetmesi, Terzibaba'nın bu emanet ve hilâfet anlayışının kökenlerini de gösterir. Böylece Terzibaba, Eyyûbiyye Fassı'nı, insanın ilâhî emaneti taşıma ve bu emanetin gereği olan sabır ve teslimiyetle kemâle erme sürecinin bir aynası olarak sunar.