Nefs-i Küllî kavramı hangi Fass ile ilişkilendirilir?
Nefs-i Küllî kavramı, tasavvuf mâverâsında kâinatın aslî nefsi ve ruhu olarak kabul edilen bir mertebedir. İbn Arabî ve Cîlî sisteminde vâhidiyyet mertebesinde, akl-ı evvelden sonra gelir ve kâinatın küllî tezahürünü sağlar. Bu kavram, özellikle Hicr Sûresi'ndeki "ve nefahtu fîhi min rûhî" (ona kendi rûhumdan üfledim) ayetiyle ilişkilendirilir; zira bu ayet, Hakk'ın ruhundan her insana üflemiş olmasının, Nefs-i Küllî'nin insanlardaki yansımasının temel dayanağıdır¹. Bu bağlamda, Nefs-i Küllî'nin yer aldığı Fass, Şîsiyye Fassı'nın "nefes-i Rahmânî" bahsidir.
Detaylı cevap
Nefs-i Küllî, tasavvufî vücud bahsinde kevnî bir mertebe olarak ele alınır. Akl-ı Evvel ile arasındaki temel fark, Akl-ı Evvel'in vahy ve kelâm kanalı olması, Nefs-i Küllî'nin ise fiil ve hareket kanalı olmasıdır. Yani Akl-ı Evvel Hakk'ın bilinmesini sağlarken, Nefs-i Küllî Hakk'ın işleyişini temin eder ve kâinat bu iki mertebeden zuhur eder. Klasik tabirle, "akl-ı evvel ilm-i Hak'tır, nefs-i küllî kudret-i Hak'tır". Nefs-i Küllî, vâhidiyyet mertebesinin eylem yönüdür ve Levh-i Mahfuz olarak da tabir edilir². Küllî Nefs, bedene ilişmeden önce var olan her kimsenin yazgısına, nakşına vâkıftır³. Bütün nefislerin hakikati, Hakk'ın nefsi olan tek nefistir ve cüz'î nefs, Nefs-i Küllî'nin suretlerinden biridir⁴. Hakk'ın kendi rûh-i küllisinden insana üflemesiyle, insanî ruh, ilahî rûh-i küllîden bir cüz gibi olmuştur¹. Nefs-i Küllî, "akl-ı halkî ve müdbir"den ibaret olan ikinci nazarın neticesidir ve izafî ruhun cem' aynından aldığı her feyzi kabul ederek onun ayrıntı mahalli olur⁵. Ruh ile nefsin kaynaşması ve izdivacı vasıtasıyla varlıklar meydana gelmiştir⁵.
Kaynaklar
Cevap metnindeki ¹ ² ³ numaraları aşağıdaki kaynaklara karşılıktır — ilgili esere ve bölüme yönlendirir.
- 1Kelime-i Muhammediyye, Bölüm 132“وَنَفَخْتُ فِيهِ مِنْ رُوحِى 15/29 kavlinde içinde mevcut olan nefs-i emri ızhar buyurdu. Yani insanın varlığında Cenab-ı Hakk nefha-i ilahiyesini vermesi suret”Oku
- 2Bürûc Sûresi, s. 84“Her nekadar cism-i küllî, ruhlar âlemini kapsamına almış ise de; ruh onun fevkindedir. Nefs-i küllî ise, onun fevkindedir. Şu da bir gerçektir ki: Arşın üstünde”Oku
- 3Mesnevî Cilt 3 · Beyit 172 (s. 67)“Küllî Nefs, kayıt altına alınmadan önce, var olan her kimsenin nakşına vâkıftır. 172. Nefs-i kül ayak bağlamazdan (cesede ilişmezden) evvel, var olan her kimsen”Oku
- 4Kelime-i Şuaybiyye, s. 186“Ma’lûm olsun ki, cemî’-i nüfûsun hakîkati, Hakk’ın nefsi olan nefs-i vâhidedir; ve nüfûsun sûretleri dahi, Hakk’ın tenfîs ettiği tecelliyât-ı nûriyyedir. Binâen”Oku
- 5Fusûs Mukaddimesi, s. 27“Birinci nazar “akl-ı fıtrî”den ibârettir ki mukbildir; ve onun netîcesi, muhabbet-i Cenâb-ı İlâhîdir. İkinci nazar “akl-ı halkî ve müdbir”den ibârettir; ve onun”Oku
Dayandığı eserler
İlgili sorular
Bu cevap, adı geçen eserlerden derlenmiş yapay zekâ destekli bir özettir; dinî hüküm veya fetva değildir. İlim için kaynaklara başvurarak doğrulamanız tavsiye edilir.