Nefs-i râdıyye ile Nefs-i merdıyye arasındaki fark nedir?
Nefs-i Râdıyye ve Nefs-i Merdıyye, tasavvuftaki yedi nefs mertebesinin sırasıyla beşinci ve altıncı basamaklarıdır. Temel fark, rızanın yönündedir: Nefs-i Râdıyye, sâlikin Hakk'ın takdirine kalben râzı olduğu, sıkıntı veya rahatlık fark etmeksizin her şeye teslim olduğu mertebedir. Bu mertebede sâlik, "râzı olan nefs" olarak tanımlanır¹·². Nefs-i Merdıyye ise, sâlikin Hakk'tan râzı olmasının ötesinde, Hakk'ın da sâlikten râzı olduğu, yani rızanın karşılıklı hale geldiği "râzı kılınmış nefs" mertebesidir². Fecr Sûresi'nin 27-28. ayetlerinde geçen "râdıyeten merdıyyeh" ifadesi, bu iki mertebeyi birlikte işaret eder³·⁴.
Detaylı cevap
Nefs-i Râdıyye, yedi nefs mertebesi silsilesinde dördüncü basamak olan Nefs-i Mutmainne'den sonra gelen beşinci basamaktır³·². Bu mertebede sâlik, Hakk'ın takdirine kalben râzıdır; başına gelen her şeyi "O'ndan" bilip şikâyet etmez ve kendi tercihlerini terk ederek Hakk'ın dileğine teslim olur. Nefs-i Râdıyye'nin rengi sarıdır⁵. Bu mertebenin zikri "Ya HAY" olup, idrâki bu şuurla ileriye doğru gitme gayretidir¹. Nefs-i Mutmainne'nin iki vechesinden biri Nefs-i Râdıyye'ye bakar, bu da Mutmainne'den Râdıyye'ye geçişin bir işareti olarak görülebilir⁶.
Nefs-i Merdıyye ise, Nefs-i Râdıyye'den sonra gelen altıncı basamaktır²·⁷. Bu mertebe, "râzı olunmuş nefs" anlamına gelir². Nefs-i Râdıyye'de sâlikin Hakk'tan râzı olması söz konusuyken, Nefs-i Merdıyye'de Hakk'ın da sâlikten râzı olması durumu ortaya çıkar; yani rıza karşılıklı hale gelir. Nefs-i Merdıyye'nin rengi siyahtır⁵·⁸. Bu mertebedeki sâlik, henüz beşerî varlığından tam sıyrılamamış olmakla birlikte bu halin sonuna gelmiş sayılır ve eski hallerine dönmemeye çalışır⁸. Nefs-i Merdıyye'nin iki yüzünden biri Râdıyye'ye, diğeri ise son mertebe olan Sâfiyye'ye bakar⁸. Bu makamın anahtarı ve yükselticisi "KAYYUM" ismidir⁸.
Kaynaklar
Cevap metnindeki ¹ ² ³ numaraları aşağıdaki kaynaklara karşılıktır — her biri kitabın tam sayfasına götürür.
- 1Bakara Sûresi · s.159“Belki biraz daha uzayacak ama yeri gelmişken faydalı olur düşüncesiyle yine (İrfan mektebi) kitabımızdan (nefs-i râdiyye) bölümünü ilâve etmeyi uygun buldum. 16”Oku
- 2Kelime-i Tevhîd · s.161“Bu mertebeler ise, yukarıdan aşağı 6 - Nefsi Merdiyye 6 - Nefs-i Merdiyye 5 - Nefs-i Radiyye 4 - Nefs-i Mutmainne 3 - Nefs-i Mülhime mertebeleridir.”Oku
- 3K1-52
- 4Bir Ressam Hikâyesi · s.212“4. “ Nefsi Mutmainne ” de, 5. “ Nefsi Raziye ” de, 6. “ Nefsi Marziye ” de, “ya eyyetühen nefsül mutmeinnetü irci’ıy ilâ rabbiki radıyeten merdıyyeten” (Fecr 89”Oku
- 5Bakara Sûresi · s.155“Nef-i emmânin rengi gri tonlarıdır. Nefs-i levvâme de kırmızı, nefs-i mülhime de yeşil, mutmeinne de beyaz, nefs-i râdıyye de (sarı,) nefs-i merdıyye de siyah, ”Oku
- 6DVT-C001 (Ses Kaydı) · s.162“Yaşantısı: Nefs-i mutmainnenin iki vechesi vardır, biri nefs-i mülhimeye, diğeri nefs-i radıyyeye bakar. Bu mertebenin öne çıkan ahlâkî özellikleri ve nitelikle”Oku
- 7Vahiy ve Cebrâîl · s.72“Nefs-i emmmare, 2. Nefs-i levvame, 3. Nefs-i mülhime 4. Nefs-i mutmeinne 5. Nefs-i radiye 6. Nefs-i merdiyye 7. Nefs-i safiye, diye isimlendirmişlerdir. Bunlard”Oku
- 8İrfan Mektebi ve Hakk Yolu · s.44“Yaşantısı: Nefs-i Merdiyye nin iki yüzü vardır . Biri Râdiyye ye diğeri Sâfiyye ye bakar. Henüz daha beşeri varlığından tam sıyrılamamış olmakla birlikte bu hal”Oku
İlgili sorular
Bu cevap, adı geçen eserlerden derlenmiş yapay zekâ destekli bir özettir; dinî hüküm veya fetva değildir. İlim için kaynaklara başvurarak doğrulamanız tavsiye edilir.