İçeriğe atla

Nefs-i râdıyye ile Nefs-i merdıyye arasındaki fark nedir?

Kavram FarkıOrta düzey26 görüntülenme8 kaynak
Kısa cevap

Nefs-i Râdıyye ve Nefs-i Merdıyye, tasavvuftaki yedi nefs mertebesinin sırasıyla beşinci ve altıncı basamaklarıdır. Temel fark, rızanın yönündedir: Nefs-i Râdıyye, sâlikin Hakk'ın takdirine kalben râzı olduğu, sıkıntı veya rahatlık fark etmeksizin her şeye teslim olduğu mertebedir. Bu mertebede sâlik, "râzı olan nefs" olarak tanımlanır¹·². Nefs-i Merdıyye ise, sâlikin Hakk'tan râzı olmasının ötesinde, Hakk'ın da sâlikten râzı olduğu, yani rızanın karşılıklı hale geldiği "râzı kılınmış nefs" mertebesidir². Fecr Sûresi'nin 27-28. ayetlerinde geçen "râdıyeten merdıyyeh" ifadesi, bu iki mertebeyi birlikte işaret eder³·⁴.

Detaylı cevap

Nefs-i Râdıyye, yedi nefs mertebesi silsilesinde dördüncü basamak olan Nefs-i Mutmainne'den sonra gelen beşinci basamaktır³·². Bu mertebede sâlik, Hakk'ın takdirine kalben râzıdır; başına gelen her şeyi "O'ndan" bilip şikâyet etmez ve kendi tercihlerini terk ederek Hakk'ın dileğine teslim olur. Nefs-i Râdıyye'nin rengi sarıdır⁵. Bu mertebenin zikri "Ya HAY" olup, idrâki bu şuurla ileriye doğru gitme gayretidir¹. Nefs-i Mutmainne'nin iki vechesinden biri Nefs-i Râdıyye'ye bakar, bu da Mutmainne'den Râdıyye'ye geçişin bir işareti olarak görülebilir⁶.

Nefs-i Merdıyye ise, Nefs-i Râdıyye'den sonra gelen altıncı basamaktır²·⁷. Bu mertebe, "râzı olunmuş nefs" anlamına gelir². Nefs-i Râdıyye'de sâlikin Hakk'tan râzı olması söz konusuyken, Nefs-i Merdıyye'de Hakk'ın da sâlikten râzı olması durumu ortaya çıkar; yani rıza karşılıklı hale gelir. Nefs-i Merdıyye'nin rengi siyahtır⁵·⁸. Bu mertebedeki sâlik, henüz beşerî varlığından tam sıyrılamamış olmakla birlikte bu halin sonuna gelmiş sayılır ve eski hallerine dönmemeye çalışır⁸. Nefs-i Merdıyye'nin iki yüzünden biri Râdıyye'ye, diğeri ise son mertebe olan Sâfiyye'ye bakar⁸. Bu makamın anahtarı ve yükselticisi "KAYYUM" ismidir⁸.

Kaynaklar

Cevap metnindeki ¹ ² ³ numaraları aşağıdaki kaynaklara karşılıktır — ilgili esere ve bölüme yönlendirir.

  1. 1Bakara Sûresi, s. 159“Belki biraz daha uzayacak ama yeri gelmişken faydalı olur düşüncesiyle yine (İrfan mektebi) kitabımızdan (nefs-i râdiyye) bölümünü ilâve etmeyi uygun buldum. 16”Oku
  2. 2Kelime-i Tevhîd, s. 161“Bu mertebeler ise, yukarıdan aşağı 6 - Nefsi Merdiyye 6 - Nefs-i Merdiyye 5 - Nefs-i Radiyye 4 - Nefs-i Mutmainne 3 - Nefs-i Mülhime mertebeleridir.”Oku
  3. 3K1-52
  4. 4Bir Ressam Hikâyesi, s. 212“4. “ Nefsi Mutmainne ” de, 5. “ Nefsi Raziye ” de, 6. “ Nefsi Marziye ” de, “ya eyyetühen nefsül mutmeinnetü irci’ıy ilâ rabbiki radıyeten merdıyyeten” (Fecr 89”Oku
  5. 5Bakara Sûresi, s. 155“Nef-i emmânin rengi gri tonlarıdır. Nefs-i levvâme de kırmızı, nefs-i mülhime de yeşil, mutmeinne de beyaz, nefs-i râdıyye de (sarı,) nefs-i merdıyye de siyah, ”Oku
  6. 6Aşk ve İrfan Yolunda Bir Ömür (Alıntı)“Yaşantısı: Nefs-i mutmainnenin iki vechesi vardır, biri nefs-i mülhimeye, diğeri nefs-i radıyyeye bakar. Bu mertebenin öne çıkan ahlâkî özellikleri ve nitelikle”Oku
  7. 7Vahiy ve Cebrâîl, s. 72“Nefs-i emmmare, 2. Nefs-i levvame, 3. Nefs-i mülhime 4. Nefs-i mutmeinne 5. Nefs-i radiye 6. Nefs-i merdiyye 7. Nefs-i safiye, diye isimlendirmişlerdir. Bunlard”Oku
  8. 8İrfan Mektebi ve Hakk Yolu, s. 44“Yaşantısı: Nefs-i Merdiyye nin iki yüzü vardır . Biri Râdiyye ye diğeri Sâfiyye ye bakar. Henüz daha beşeri varlığından tam sıyrılamamış olmakla birlikte bu hal”Oku

Dayandığı eserler

Bu cevap yardımcı oldu mu?

İlgili sorular

Bu cevap, adı geçen eserlerden derlenmiş yapay zekâ destekli bir özettir; dinî hüküm veya fetva değildir. İlim için kaynaklara başvurarak doğrulamanız tavsiye edilir.