Nefs-i râdıyye ile Nefs-i merdıyye aynı kaynaktan mı doğar?

Nefs-i râdıyye ve Nefs-i merdıyye, tasavvufî sülûkun yedi nefs mertebesi içinde yer alan, birbirini tamamlayan iki önemli makamdır. Nefs-i râdıyye, bu silsilenin beşinci basamağı olup "râzı olan nefs" anlamına gelir¹. Bu mertebede sâlik, Cenâb-ı Hakk'ın takdîrine kalbî olarak râzıdır; başına gelen her şeyi, sıkıntı veya rahatlık fark etmeksizin, O'ndan geldiği için kabul eder. Bu hâl, sâlikin şikâyet yokluğu ve tercih yokluğu gibi alâmetlerle kendini gösterir; yani "şu olsun" demez, "O ne dilerse" der. Nefs-i râdıyyenin zikri "Ya HAY"dır ve rengi sarıdır³·⁴.

Nefs-i merdıyye ise, yedi nefs mertebesinin altıncı basamağıdır ve "râzı kılınmış nefs" demektir⁵. Bu mertebe, sâlikin Hak'tan râzı olmasının ötesinde, Hak'ın da sâlikten râzı olduğu bir hâli ifade eder. Yani rızâ, bu makamda iki yönlü bir kemâlât kazanır. Nefs-i merdıyye, Nefs-i râdıyyeden sonra gelir ve Nefs-i sâfiyeye geçişin bir köprüsü niteliğindedir; yaşantısı itibarıyla râdıyyeye ve sâfiyeye bakan iki vechesi vardır⁶. Rengi siyahtır ve bu makamın anahtarı "KAYYUM" ismidir⁶.

Her iki nefs mertebesi de Fecr Sûresi'nin 27-28. ayetlerinde geçen "yâ eyyetühe'n-nefsu'l-mutmainneh, irci'î ilâ rabbike râdıyeten merdıyyeh" ifadesiyle ilişkilendirilir². Bu ayetler, mutmainne nefsinin Rabbine râzı olarak ve râzı kılınmış olarak dönmesini emreder. Bu durum, râdıyye ve merdıyye hallerinin mutmainne mertebesinden sonraki mânevî yükselişin bir parçası olduğunu gösterir. Dolayısıyla, her iki mertebe de aynı ilahî hitabın ve mânevî yolculuğun farklı aşamaları olarak aynı kaynaktan beslenir, ancak sâlikin Hak ile olan ilişkisindeki farklı idrâk ve hâl makamlarını temsil ederler.