Nûhiyye Fassı ile anlatılmak istenen temel hakîkat nedir?
Nûhiyye Fassı ile anlatılmak istenen temel hakîkat, kişinin kendi hiçliğini idrâk etmesi ve bu hiçlik hâliyle kesâfetini ortadan kaldırarak nûra ulaşmasıdır. Bu durum, acziyetin ve fakr hâlinin başlangıcı olup, zâlim ve câhil görünen insanın aslında amaiyyet hakikatine ulaşması ve nefsani beşeriyetten sıyrılması anlamında bir iltifattır¹·². Nûhiyye Fassı, insanın kendi benliğinin en geniş mânâda vasfı olan nefsini idrâk etmesiyle, ilâhî nefsini teşbih mertebesinde müşahede etmesine işaret eder³.
Detaylı cevap
Nûhiyye Fassı, tasavvufî idrâkte insanın kendi varlığının derinliklerine inerek hakikate ulaşma sürecini ifade eder. Bu süreçte ilk adım, kişinin yaptığı hatalardan dolayı pişmanlık duyarak kendi acziyetini anlamasıdır. Ancak daha da önemlisi, kişinin kendi hiçliğini idrâk etmesidir¹. Bu hiçlik, fakr hâlinin başlangıcı olup, kişinin maddî ve nefsanî kesâfetini ortadan kaldırarak ilâhî nûra ulaşmasını sağlar.
İsrâ Sûresi'nde belirtildiği üzere, zâlim ve câhil olarak nitelendirilen insana yüklenen bu hakikatler, zahirde bir yerme gibi görünse de aslında bir iltifattır. Çünkü İnsân-ı Kâmil, kendi nefsinin câhili, yani beşeriyetinden sıyrılmış ve Hakk'a ârif olandır. Zâlim olması ise amaiyyet hakikatine ulaşmasıyla ilgilidir, nefsanî beşeriyetteki karanlık anlamı taşımaz². Bu durum, kelimelerin sadece zâhirî anlamlarıyla değil, öz ve hakikatleriyle idrâk edilmesi gerektiğini vurgular.
Nefs kelimesi, insanda benliğin en geniş mânâda vasfı olmakla birlikte, diğer varlıklarda da mertebeleri itibarıyla mevcuttur. Her varlıktaki "birimsel nefs" ölümü tadacak ve ardından "kendi nefisleri üzerine şahid oldular" hükmüyle gerçek İlâhî nefslerini teşbih mertebesinde müşahede edeceklerdir³·⁴. Bu müşahede, Nûhiyye Fassı'nın temel hakikatlerinden biridir ve insanın kendi özüne dönerek ilâhî varlıkla birliğini idrâk etmesini amaçlar.
Kaynaklar
Cevap metnindeki ¹ ² ³ numaraları aşağıdaki kaynaklara karşılıktır — her biri kitabın tam sayfasına götürür.
- 1Risâle-i Gavsiyye · s.42“Birisi yapılan eksi fiillerden dolayı pişmanlık duyarak acziyetini anlamak diğeri ise kişinin kendi hiçliğini idrâk etmesidir ki burada anlatılmak istenen acz d”Oku
- 2İsrâ Sûresi · s.70“Zâlim ve câhil olan insân’a yüklenen bu hakikatlerde, bu ifadeler yerme gibi gözüküyorsa da aslı itibarıyla iltifattır. İnsân-ı Kâmil câhildir, kendi nefsinin c”Oku
- 3Kur'ân-ı Kerîm'de Nefs Âyetleri · s.168“Nefs kelimesi ile anlatılmak istenen mânâ; İnsânda bariz olarak benliğinin en geniş mânâ’da ki; vasfı olmakla birlikte, diğer varlıklarda da mertebeleri itibari”Oku
- 4Altı Peygamber (Cilt 5) · s.32“Nefs kelimesi ile anlatılmak istenen mânâ; İnsanda bâriz olarak benliğinin en geniş mânâ’da ki; vasfı olmakla birlikte, diğer varlıklarda da mertebeleri itibari”Oku
İlgili sorular
Bu cevap, adı geçen eserlerden derlenmiş yapay zekâ destekli bir özettir; dinî hüküm veya fetva değildir. İlim için kaynaklara başvurarak doğrulamanız tavsiye edilir.