Sâlik Nefs-i râdıyye'yi Nefs-i merdıyye'den nasıl ayırt eder?

Nefs-i Râdıyye, yedi nefs mertebesi silsilesinin beşinci basamağıdır ve Nefs-i Mutmainne'den sonra gelir. Bu mertebede sâlik, Hakk'ın takdirine kalbî olarak râzıdır; başına gelen her şeyi "O'ndan" diye kabul eder ve şikâyeti terk eder. Sâlikin bu hâli, "yâ eyyetühe'n-nefsu'l-mutmainneh, irci'î ilâ rabbike râdıyeten merdıyyeh" (ey mutmainne nefsi, Rabb'ine râzı olarak ve râzı kılınmış olarak dön) ayetindeki "râdıyeten" kısmına işaret eder. Râdıyye mertebesindeki sâlikin alâmetleri arasında şikâyet yokluğu, tercih yokluğu (yani "şu olsun" demeyip "O ne dilerse" demesi), süflî nefsin tortularından kurtulma, halka şefkat ve daimî zikir bulunur. Bu mertebede sâlik, nefsini tevazu ile ezer ve ruhunun sırları ortaya çıksın diye nefsinden gelen seslere kulak asmaz¹.

Nefs-i Merdıyye ise, Nefs-i Râdıyye'den sonra gelen altıncı mertebedir. Bu mertebede, sâlikin Hakk'tan râzı olmasının yanı sıra, Hakk da sâlikten râzı olmuştur. Yani rızâ hâli karşılıklı bir mertebe kazanır. Ayetteki "merdıyyeh" kelimesi bu karşılıklı rızâya işaret eder. Sâlik, Nefs-i Râdıyye'de kendi rızâsını sunarken, Nefs-i Merdıyye'de bu rızânın Hakk katında kabul gördüğünü müşâhede eder. Bu ayrım, sâlikin mânevî yolculuğunda bir basamak atlaması ve Hakk ile olan ilişkisinde daha derin bir kemâle ulaşması anlamına gelir. Nefs-i Merdıyye'ye ulaşan sâlik, artık "iyi" gibi görünen kötü ile "kötü" gibi görünen iyiyi ayırt etme kabiliyetini kazanır ve her şeyin hayırdan olduğunu idrak eder².