Sıfât-ı Zâtiyye kavramı hangi Fass ile ilişkilendirilir?
Sıfât-ı Zâtiyye kavramı, Hak'ın bizzat zâtından ayrılmaz olan ve nefyle bilinen sıfatlarını ifade eder. Bu sıfatlar vücud, kıdem, bekâ, muhâlefetün li'l-havâdis, kıyâm bi-nefsihî ve vahdâniyyet'tir. Tasavvufta, bu sıfatlar Hak'ın "şehâdet edilebilen" değil, "yok değildir" (vücud) veya "sonradan değildir" (kıdem) gibi nefy yoluyla idrak edilen yönlerini temsil eder. Bu kavramın menşei ve tenzîh bahsi, Fusûsu'l-Hikem'deki Hârûniyye Fassı ile ilişkilendirilir.
Detaylı cevap
Sıfât-ı Zâtiyye, Cenâb-ı Hakk'ın nefsine ve zâtına ait olan sıfatlardır¹. Bu sıfatlar, Hak'ın varlığının temelini oluşturur ve O'nun zâtından ayrı düşünülemez. Klasik akâid tasnifinde altı maddede ele alınır: Vücud (Hak'ın var olması, zorunlu vücud), Kıdem (başlangıcı olmama), Bekâ (sonu olmama), Muhâlefetün li'l-havâdis (yaratılmışlara benzememek), Kıyâm bi-nefsihî (kendi kendine var olmak, kimseye muhtaç olmamak) ve Vahdâniyyet (birlik). Bu sıfatlar, İhlâs Sûresi'nin tamamında özetlenir ve tasavvufta nefyle bilinen sıfatlar olarak kabul edilir; yani "yok değildir" (vücud) veya "sonradan değildir" (kıdem) gibi ifadelerle idrak edilir. İnsanın Allah'ın zâtî sıfatlarını taşıdığına dair bir delil olarak da görülür². Sıfât-ı Zâtiyye kavramının tenzîh bahsi, Fusûsu'l-Hikem'de Hz. Hârûn'a tahsis edilmiş olan Hârûniyye Fassı'nda işlenir. Bu Fass, Hak'ın zâtının her türlü noksanlıktan münezzeh olduğunu ve yaratılmışlara benzemediğini vurgular. Atâ-yı zâtiyye olarak da ifade edilen bu durum, zât-ı ahadiyyette mahfi ve müstehlek olup zuhur talebinde bulunan sıfat ve Hakk'ın kendi zâtında, kendi zâtıyla olan feyz-i akdes olarak açıklanır³. Bu atâ, Hakk'ın iktizâ-yı zâtisi olduğundan, ilim mertebesinde peydâ olan a'yân-ı sâbite için kâbiliyet şart değildir³.
Kaynaklar
Cevap metnindeki ¹ ² ³ numaraları aşağıdaki kaynaklara karşılıktır — her biri kitabın tam sayfasına götürür.
- 1Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 13 · s.4472“Sıfat: Nitelik. Sıfât: Sıfatlar; nitelikler. Sıfât-ı ma'neviyye: Mânevi sıfatlar, mânâ sıfatları: Cenâb-ı Hakk'ın hayat ilim, irâde, kudret, kelâm, tekvin gibi ”Oku
- 2Kevkeb — Yıldız · s.39“------------------------ 4 – İslâmın hakikati İnsânın Allah c.c. zâtî sıfatlarını taşıdığına delildi bu. 6 – Sıfat-ı Zâtiyye 10 – bu sayı kemâlât-ı gösterir. De”Oku
- 3Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 9 · s.1637““Atâ-yı zâtiyye”, zât-ı ahadiyyette mahfi ve müstehlek olup zuhûr talebinde bulunan sıfat ve Hakk'ın kendi zâtında, kendi zâtıyla, ona “feyz-i akdes” derler; ve”Oku
İlgili sorular
Bu cevap, adı geçen eserlerden derlenmiş yapay zekâ destekli bir özettir; dinî hüküm veya fetva değildir. İlim için kaynaklara başvurarak doğrulamanız tavsiye edilir.